Little Saigon

California: Xã hội mở đối phó dịch bệnh ra sao

NGUYỄN HÒA

Hơn ba tháng sau khi dịch COVID-19 bùng nổ từ Vũ Hán, một điều người ta biết chắc chắn rằng chính do cấu trúc của xã hội toàn trị, độc quyền thông tin, dành mọi ưu tiên cho cái gọi là “ổn định xã hội”, là nguyên nhân chủ yếu dẫn tới bùng phát dịch bệnh vì nó không được kiểm soát ngay trong giai đoạn mới hình thành với một vài bệnh nhân.

Xã hội toàn trị quen trấn áp, nhưng phòng chống dịch bệnh thì không thể bằng trấn áp được, mà phải bằng tri thức và thông tin. Vậy xã hội mở như nước Mỹ chống dịch bệnh như thế nào? Chúng ta hãy phân tích trường hợp của California, Tiểu bang có đông người nhiễm COVID-19 nhất nước Mỹ.

Tự do thông tin và tình hình thực tế

Gần như cứ mỗi một trường hợp nhiễm bệnh xuất hiện, giới chức y tế và nhà cầm quyền địa phương đều có tổ chức họp báo. Việc này tránh được tin thất thiệt và sự mất tin tưởng vào nhà cầm quyền như ở các quốc gia toàn trị. Nhưng việc minh bạch thông tin không có nghĩa là sự riêng tư của bệnh nhân bị xâm phạm. Cho tới hiện này người ta chỉ có thể biết chi tiết riêng tư nhất của các bệnh nhân là tuổi tác của họ, trong khi đó họ tên những bệnh nhân COVID-19 có khi được báo chí Việt Nam đăng rất thoải mái.

Việc lượng định tình hình thực tế, có những bước dự phòng cũng là điểm cần nhắc tới trong thông tin minh bạch từ nhà cầm quyền ở một xã hội mở. Sau ca bệnh COVID-19 thứ hai tại vùng Santa Clara, giới chức y tế tuyên bố rằng việc lây lan vẫn thấp, nhưng cảnh báo vùng Vịnh San Francisco là nơi có giao thương chặt chẽ với Trung Quốc. Ngay sau đó Santa Clara tuyên bố tình trạng khẩn cấp, gần như đồng thời với quyết định của chính quyền liên bang không cho nhập cảnh công dân nước ngòai có đi ngang Trung Quốc.

Những bất ngờ

Tuy nhiên với một loại bệnh hoàn toàn mới lạ, bên cạnh đó là việc thông tin không minh bạch từ phía Bắc Kinh, giới chức y tế California nói riêng, nước Mỹ nói chung cũng có nhiều bất ngờ. Bất ngờ thứ nhất là việc lây nhiễm từ người sang người. Chuyện này có lẽ đã được người Trung Quốc biết từ sớm, nhưng trong những trường hợp đầu tiên ở California người ta đã không kịp phòng bị, vì thế có hai trường hợp các đội y tá đã phải bị cách ly sau khi tiếp xúc với bệnh nhân, đó là hai bệnh viện ở Santa Clara và Vacaville.

Từ việc thiếu thông tin chuyện lây nhiễm từ người sang người, bảng hướng dẫn của Trung tâm y tế dự phòng Hoa Kỳ (CDC) bị lỗi, dẫn đến người bệnh ở Vacaville không được chẩn đoán và cách ly trong thời gian vài ngày. Trong bảng hướng dẫn của CDC, chỉ có những người có triệu chứng từng đi ngang vùng dịch mới được xét nghiệm COVID-19. Bảng hướng dẫn của CDC đã được sửa ngay sau trường hợp đó. Hiện nay hễ ai có triệu chứng là sẽ được thử nghiệm, không cần phải đi qua vùng dịch trước đó.

Tư thế sẵn sàng

Trong tuyên bố tình trạng khẩn cấp cho toàn tiểu bang California vào ngày 4-3-2020, Thống đốc Gavin Newsom nêu rõ rằng đây không phải là lần đầu tiên California đối mặt với dịch bệnh, và vì thế đã có sẵn một hệ thống ứng phó, trong đó quan trọng nhất là việc tầm soát những tiếp xúc trực tiếp với người bệnh.

Chính do hệ thống tầm soát này mà Quận Cam, miền Nam California gửi thông báo đến 600 người yêu cầu họ ở nhà và tự cách ly.

Từ khi có người bệnh đầu tiên đến nay, người ta thấy có ba tuyên bố tình trạng khẩn cấp, tại Santa Clara, San Francisco, Los Angeles, và cuối cùng là toàn Tiểu bang. Điều quan trọng nhất đối với việc tuyên bố tình trạng khẩn cấp là khởi động những tài khoản khẩn cấp, để có thể có tiền dùng ngay vào việc thuê mướn nhân công, mua trang thiết bị,…

Ngay trước khi tình trạng khẩn cấp toàn tiểu bang được tuyên bố, hai vấn đề đã được sớm nêu lên đó là thiếu các bộ thử, và thiếu trang bị bảo vệ nhân viên y tế.

Ở qui mô của bệnh viện, các bảng hướng dẫn cũng đã được nhanh chóng đưa ra như hệ thống Kaiser với kế hoạch sẵn sàng đối phó (Surge Readiness Plan), đưa ra từng chi tiết ở các bước, từ việc chuyên chở bệnh nhân cho đến cách ly ở bệnh viện, bảo hộ cho nhân viên y tế,…

Ngay sau khi có tuyên bố tình trạng khẩn cấp, các bác sĩ California bắt đầu nghĩ tới một kịch bản là các bệnh viện bị quá tải. Nhiều biện pháp dự phòng được đặt ra, trong đó có việc điều trị tại nhà qua phương tiện video. Một bác sĩ của bệnh viện St Joseph miền Nam California, nới với tờ Orange County Register: Ở nhà nếu bệnh, che mặt khi xì mi, rửa tay. Đó là những việc vĩ đại mà ai cũng làm được.

Diễn biến của việc chống dịch tại California làm nổi lên một điều mà xã hội toàn trị không có, đó là sự linh động trong việc kết hợp các nguồn lực khác nhau, và cả điều rất nhỏ có hiệu quả lớn như vị bác sĩ ở St Joseph nói với báo chí.