Little Saigon

Chìa khóa kết thúc đại dịch COVID-19 đang ở đâu?

174

Nguyên tác: Ariana Eunjung Cha/Washington Post

Chuyển ngữ: VŨ ĐÌNH TRỌNG

Giáo Sư Monica Gandhi. (Hình: ucsfhealth.org)

Khi Giáo Sư Monica Gandhi – chuyên gia về bệnh truyền nhiễm tại Đại học California – bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về các đợt bùng phát của loại coronavirus mới, bà kinh ngạc khi thấy số lượng người nhiễm bệnh không có triệu chứng cao bất thường:

– Tại một nơi trú ngụ dành cho người vô gia cư ở Boston, có 147 cư dân bị nhiễm bệnh, nhưng 88% không có triệu chứng mặc dù họ sống co cụm trong một không gian hẹp.

– Một nhà máy gia cầm của công ty Tyson Foods ở Springdale, Ark., có 481 ca nhiễm trùng, và 95% không có triệu chứng.

– Các nhà tù ở Arkansas, North Carolina, Ohio và Virginia đếm được 3,277 người bị nhiễm, nhưng 96% không có triệu chứng.

Coronavirus đã cướp đi sinh mạng của hơn 700,000 người từ đầu năm đến nay. Thế nhưng, vẫn có một bí ẩn rất lớn về những người không bị tổn thương. Giáo Sư Monica Gandhi tự hỏi, điều gì đã bảo vệ những người không có triệu chứng, dù họ đã sống hoặc làm việc gần gũi với những người khác bị ốm nặng? “Liều lượng” tiếp xúc với virus của họ có tạo nên sự khác biệt không? Nó có phải là di truyền không? Hoặc có thể một số người đã có một phần sức đề kháng với virus, trái với hiểu biết ban đầu của những nhà khoa học?

Những nỗ lực để tìm hiểu sự đa dạng của căn bệnh này cuối cùng cũng bắt đầu mang lại kết quả. Các nhà khoa học hy vọng sẽ sớm có vaccine và liệu pháp điều trị, thậm chí có thể tạo “miễn dịch bầy đàn” để ngăn chặn sự lan truyền của virus. Thế là sẽ kết thúc được đại dịch dễ dàng!

Giáo Sư Gandhi, cho biết: “Tỷ lệ nhiễm trùng không có triệu chứng cao là một điều tốt cho cá nhân và cho cả xã hội.”

Coronavirus đã để lại nhiều manh mối – sự lây truyền không đồng đều ở các khu vực khác nhau trên thế giới, tác động chủ yếu là nhẹ đối với trẻ em. Có lẽ điều đáng kinh ngạc nhất là tỷ lệ người nhiễm bệnh không có triệu chứng lớn bất thường. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh, tỷ lệ đó vào khoảng 40 phần trăm. Một con số gây sửng sốt cho các nhà nghiên cứu vaccine.

Những kẻ săn lùng miễn dịch được gọi là tế bào T có thể tìm kiếm và tiêu diệt một tế bào (màu xanh lục) bị nhiễm và tạo ra các bản sao của SARS-CoV-2 (màu vàng). (Hình: sciencemag.org)

Những manh mối đó đã đưa các nhà khoa học đi theo nhiều hướng khác nhau: Một số đang xem xét vai trò của các tế bào thụ cảm, loại virus sử dụng để xâm nhập vào cơ thể, để hiểu rõ hơn về vai trò của tuổi tác và di truyền. Những người khác đang nghiên cứu về khẩu trang tạo ra những bộ lọc để những người mang khẩu trang chỉ bị nhẹ, hoặc sẽ không có triệu chứng gì.

Lý thuyết đó tạo ra sự phấn khích nhất trong những tuần gần đây là một số người giữa chúng ta có thể đã có được miễn dịch một phần.

Một giả thuyết gây kinh ngạc – được củng cố bởi hàng loạt các nghiên cứu gần đây – là một bộ phận dân số thế giới có thể được bảo vệ một phần nhờ các tế bào T “ký ức”, một phần trong hệ thống miễn dịch của chúng ta được huấn luyện để nhận ra những kẻ xâm lược cụ thể. Điều này có thể bắt nguồn từ sự bảo vệ chéo bắt nguồn từ những lần tiêm chủng thời thơ ấu. Hoặc chúng ta đã được chủng ngừa với các coronavirus khác, chẳng hạn như những loài virus gây ra cảm lạnh thông thường.

“Điều này có khả năng giải thích tại sao một số người dường như chống lại virus và có thể ít bị bệnh nặng hơn,” Giám đốc Viện Y tế Quốc gia Francis Collins nhận xét.

Ở cấp độ dân số, những phát hiện như vậy, nếu được xác thực, có thể có tác động sâu rộng.

Giáo Sư Hans-Gustaf Ljunggren. (Hình: nordiclifescience.org/)

Giáo Sư Hans-Gustaf Ljunggren, một nhà nghiên cứu tại Viện Karolinska của Thụy Điển và những người khác đã gợi ý rằng khả năng miễn dịch của cộng đồng đối với coronavirus có thể cao hơn đáng kể so với những gì được đề xuất bởi các nghiên cứu huyết thanh học. Ljunggren nói, đây sẽ là “tin rất tốt từ góc độ sức khỏe cộng đồng”.

Những người khác nói rằng còn quá sớm để đưa ra kết luận như vậy. Tiến Sĩ Anthony S. Fauci, chuyên gia hàng đầu về bệnh truyền nhiễm của Hoa Kỳ, cho biết trong một cuộc phỏng vấn rằng dù những ý tưởng này đang được tập trung nghiên cứu, những lý thuyết như vậy vẫn còn quá sớm. Ông đồng ý rằng ít nhất sự miễn dịch đã có từ trước ở một số cá nhân dường như là một khả năng.

Nhưng Fauci cảnh báo rằng có nhiều lý do – bao gồm tuổi trẻ và sức khỏe nói chung – quyết định liệu một cá nhân cụ thể, có thể tránh khỏi căn bệnh này hay chết vì nó. Ông cũng nhấn mạnh rằng ngay cả những người bị bệnh nhẹ cũng có thể có các vấn đề y tế kéo dài.

Theo quan điểm của ông, điều đó củng cố nhu cầu tiếp tục cảnh giác trong việc tránh xa xã hội, đeo mặt nạ và các biện pháp phòng ngừa khác.

Fauci nói: “Chưa thể xác định được lý do tại sao một người nào đó bị nhiễm trùng mà lại không có triệu chứng.”

Vaccine thời thơ ấu

Tại Bệnh viện Mayo ở Rochester, Minnesota, các chuyên gia dữ liệu từ nference, một công ty quản lý dữ liệu lâm sàng, đã xem xét hồ sơ từ 137,037 bệnh nhân được điều trị tại hệ thống y tế để tìm kiếm mối quan hệ giữa tiêm chủng và nhiễm coronavirus.

Họ biết rằng thuốc chủng ngừa bệnh đậu mùa chẳng hạn, đã được chứng minh là có thể bảo vệ khỏi bệnh sởi và ho gà. Ngày nay, một số loại vaccine hiện có đang được nghiên cứu để xem liệu loại vaccine nào có thể cung cấp khả năng bảo vệ chéo chống lại SARS-CoV-2 hay không.

Kết quả thật hấp dẫn: Bảy loại vaccine được tiêm trong một, hai hoặc năm năm trước đây có liên quan đến việc giảm tỷ lệ nhiễm coronavirus mới. Hai loại vaccine đặc biệt dường như cho thấy mối liên hệ chặt chẽ hơn: Những người đã tiêm vaccine viêm phổi trong quá khứ gần đây dường như giảm 28% nguy cơ mắc bệnh coronavirus. Những người được tiêm vaccine bại liệt giảm 43% nguy cơ.

Giám Đốc Khoa Học Venky Soundararajan, và cũng là người sáng lập tổ chức nference. (Hình: fiercebiotech.com)

Venky Soundararajan, giám đốc khoa học của nference, nhớ lại khi lần đầu tiên nhìn thấy mức độ giảm có vẻ lớn như thế nào, ông ngay lập tức nhấc điện thoại của mình và gọi cho Badley: “Tôi đã nói,‘Điều này thậm chí có thể xảy ra?’”

Nhóm nghiên cứu đã xem xét hàng chục cách giải thích khác cho sự khác biệt. Họ đã điều chỉnh tỷ lệ mắc coronavirus theo địa lý, nhân khẩu học, các bệnh đi kèm, ngay cả khi mọi người đã chụp nhũ ảnh hay soi ruột già với giả định rằng những người được chăm sóc phòng ngừa có thể phù hợp hơn với khoảng cách xã hội. Nhưng mức giảm rủi ro vẫn còn lớn.

“Điều này làm chúng tôi hoàn toàn ngạc nhiên,” Soundararajan nhớ lại. “Chúng tôi không mong đợi bất cứ điều gì, hoặc có thể một hoặc hai loại vaccine cho thấy mức độ bảo vệ khiêm tốn.”

Nghiên cứu chỉ mang tính chất quan sát và không thể chỉ ra mối liên hệ nhân quả theo thiết kế, nhưng các nhà nghiên cứu của Mayo đang tìm cách định lượng hoạt động của các loại vaccine này trên coronavirus để làm tiêu chuẩn cho các loại vaccine mới do các công ty như Moderna tạo ra. Ông nói, nếu các loại vaccine hiện có có khả năng bảo vệ như những loại vaccine mới đang được phát triển, chúng có thể thay đổi toàn bộ chiến lược vaccine của thế giới.

Khẩu trang

Trước đại dịch, Giáo Sư Gandhi đã dành nhiều giờ để nghĩ về coronavirus. Và khi xem xét kỹ lưỡng dữ liệu về các đợt bùng phát vào một ngày, bà nhận thấy điều gì có thể là một mô hình: Những người đeo khẩu trang có tỷ lệ không triệu chứng cao nhất!

Các con số ở hai tàu du lịch đặc biệt ấn tượng:

– Trong con tàu Diamond Princess, nơi không sử dụng khẩu trang và có khả năng virus đã di chuyển tự do, 47% trong số những người được kiểm tra không có triệu chứng.

– Trong con tàu du lịch Argentina ở Nam Cực, nơi bùng phát dịch bệnh vào giữa tháng 3. Khẩu trang phẫu thuật được cấp cho tất cả hành khách và khẩu trang N95 được cấp cho thủy thủ đoàn: 81% không có triệu chứng.

Các nhà khoa học đã tìm thấy một số tế bào miễn dịch nhắm vào coronavirus (được thấy trong ảnh hiển vi điện tử) trong máu của những người đã khỏi bệnh, cũng như trong máu của một số người chưa bao giờ tiếp xúc với virus. (Hình: sciencenews.org)

Tương tự, tỷ lệ nhiễm trùng không có triệu chứng cao cũng được ghi nhận tại một đơn vị lọc máu nhi khoa ở Indiana, một nhà máy hải sản ở Oregon và một tiệm làm tóc ở Missouri, tất cả đều sử dụng khẩu trang.

Gandhi cũng bị thu hút bởi các quốc gia chế độ đeo khẩu trang ở cấp độ dân số. “Ở những nước đó, số ca tử vong ít hơn hẳn.”

Trong một bài báo được xuất bản trên Tạp Chí Nội Khoa Tổng Quát, Giáo Sư Gandhi lưu ý rằng, trong một số đợt bùng phát ở giai đoạn đầu của đại dịch, khi hầu hết mọi người không đeo khẩu trang, thì 15% số người bị nhiễm bệnh không có triệu chứng. Nhưng sau đó, từ lúc mọi người bắt đầu đeo khẩu trang, tỷ lệ người không có triệu chứng là 40 đến 45 phần trăm.

Bà cho biết bằng chứng chỉ ra rằng khẩu trang không chỉ bảo vệ người khác, mà còn bảo vệ người đeo. Gandhi đưa ra lập luận gây tranh cãi rằng, mặc dù chúng ta chủ yếu nói về các bệnh nhiễm trùng không có triệu chứng là đáng sợ, do cách mọi người có thể vô tình lây lan virus, nhưng nó có thể trở thành một điều tốt.

Gandhi nói: “Đó là một giả thuyết hấp dẫn. Nhiễm trùng không có triệu chứng kích hoạt khả năng miễn dịch, khiến chúng ta có được khả năng miễn dịch ở cấp độ quần thể cao hơn. Chính điều đó sẽ hạn chế sự lây lan.” (V.Đ.T)