Dịch (epidemic) và Đại dịch (pandemic)

Share:
Nhân viên y tế sát trùng tại thành phố Venice, Ý. Nước Ý đang bị phong tỏa hoàn toàn để chống dịch. Ảnh AFP.

NGUYỄN HÒA

Ngày thứ Tư 11-3-2020, Tổ chức Y tế Thế giới công bố đại dịch COVID-19 trên toàn thế giới. Trước đó từ được nhiều quốc gia và tổ chức dùng là dịch COVID-19.

Trong tiếng Anh dịch là epidemic, còn đại dịch là pandemic. Các ngôn ngữ châu Âu cũng trình bày tương tự như vậy. Vậy hai từ đó khác nhau như thế nào?

Khi có một chứng bệnh truyền nhiễm lây từ người này qua người khác, người ta sẽ dùng ngay chữ epidemic-“dịch” để chỉ hiện tượng này. Từ này có gốc từ tiếng Hy Lạp bao gồm hai từ ghép lại: epi có nghĩa là dính dáng tới, démos có nghĩa là con người.

Khi bệnh phổi Vũ Hán bùng phát ở Trung Quốc, sau đó lan qua những nước khác, bằng con đường truyền nhiễm từ thú vật sang người, giữa người với nhau, hay lan nhanh ra trong một cộng đồng dân cư, người ta cũng dùng chữ dịch-epidemic.

Trong tài liệu tiếng Việt của Cơ quan Viện trợ Phát triển Hoa Kỳ (USAID), đề cập đến những bệnh như: Sars (viêm phổi cấp), cúm gia cầm loại A (H5N1), cúm A (H5N6) đều dùng chữ dịch. Tài liệu này cũng viết rằng nếu để các bệnh này lan truyền mạnh thì chúng sẽ trở thành đại dịch.

Như vậy dịch-epidemic chủ yếu là chỉ bản chất của vấn đề sức khỏe, một loại bệnh lây lan nhanh từ thú vật qua người, hay giữa người với nhau, số lượng lớn, gây nguy hiểm cho cộng đồng. Còn từ đại dịch pandemic là chỉ về mức độ rộng lớn của vấn đề sức khỏe đó. Quyết định của WHO được đưa ra sau khi cân nhắc và thấy rằng COVID-19 đã có mức độ rất lớn lan rộng ra trên tất cả lục địa, với hàng trăm ngàn người mắc bệnh và hàng ngàn người chết.

Trong vài tài liệu, có khi người ta dùng epidemic để chỉ khái niệm “đại dịch”, chẳng hạn Epidemics throughout history. Tài liệu này đề cập đến những trận dịch như là đậu mùa (smallpox) vào năm 430 trước Công nguyên, giết chết 30.000 người ở Athena, Hy Lạp; một trận dịch liên quan đến chuột kéo dài suốt 200 năm, giết đến 50 triệu người ở Trung Đông, châu Á, và châu Âu; trận cúm Tây Ban Nha năm 1918, giết chết đến 50 triệu người từ Âu sang Mỹ,…

Có vẻ như từ pandemic đang được dùng một cách hành chính, nhằm báo động cho mọi người một mức độ lớn lao nào đấy, rồi lấy đó làm mốc để tập trung sức lực của cải để dập tắt. Các nhà chính trị cũng giằng co nhau cái chuyện dịch hay đại dịch, vì những biện pháp đi kèm sẽ khác nhau, không ai muốn bị dán cái nhãn đại dịch để tiến tới cấm đoán đủ thứ, ngăn cản công cuộc làm ăn. Trên thực tế epidemic hay pandemic đều chết người cả.

Share:

Ý kiến độc giả
Quảng Cáo

Bài Mới

Quảng Cáo
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
LinkedIn
Email
Kênh Saigon Nhỏ: