Little Saigon

Dzũng Chinh, Nhạc Sĩ Nổi Danh Của Nha Trang-Khánh Hòa

337

HUỲNH DUY LỘC

Trong tác phẩm “Xứ trầm hương”, ở chương viết về văn học nghệ thuật của Khánh Hòa, nhà thơ Quách Tấn nhắc tới nhạc sĩ Minh Kỳ với nhạc phẩm nổi tiếng về Nha Trang: “Nhạc sĩ Minh Kỳ cũng đã từng sống ở Khánh Hòa và có một bản nhạc ca tụng Nha Trang rất phổ biến”. Quách Tấn viết xong “Xứ trầm hương” vào năm 1969, vào thời kỳ cuộc chiến tranh diễn ra ác liệt, đã quên không nhắc tới một nhạc sĩ nữa rất nổi tiếng cũng sinh trưởng ở Nha Trang là nhạc sĩ Dzũng Chinh với hai nhạc phẩm “Những đồi hoa sim” và “Tha La xóm đạo”.

Dzũng Chinh tên thật là Nguyễn Bá Chính, sinh ngày 18 tháng 12 năm 1941 trong một gia đình trung lưu tại Bình Cang, Nha Trang. Sau khi học xong trung học đệ nhị cấp tại Nha Trang và đậu tú tài toàn phần, anh vào học Đại học Luật khoa ở Sài Gòn và trong thời gian học đại học, anh đã sáng tác nhạc phẩm đầu tay “Những đồi hoa sim” dựa theo bài thơ “Màu tím hoa sim” của Hữu Loan. Vào những năm 1961-1962, ca khúc này đã rất nổi tiếng với tiếng hát của nữ ca sĩ Phương Dung.

Đầu năm 1965, anh bị động viên, theo học khóa hạ sĩ quan trừ bị tại Trường Hạ sĩ quan Đồng Đế ở Nha Trang. Sáu tháng sau, anh ra trường với cấp bậc trung sĩ, được điều động về Trung đoàn 14 thuộc Sư đoàn 9 bộ binh đồn trú tại Vĩnh Bình. Cuối năm 1966, vì đã có bằng tú tài II, anh được cử đi học khóa sĩ quan đặc biệt tại Trường Hạ sĩ quan Đồng Đế ở Nha Trang và năm 1967, anh ra trường với cấp bậc chuẩn úy. Ra trường, để được gần nguyên quán, anh xin về phục vụ tại Trung đoàn 44 thuộc Sư đoàn 23 bộ binh trú đóng tại Sông Mao, Hải Ninh, Bình Thuận.

Anh được cử làm trung đội trưởng Trung đội tác chiến thuộc Đại đội 1, Tiểu đoàn 2 và giữa năm 1968 được thăng cấp thiếu úy. Sĩ quan chỉ huy Trung đoàn 44 biết anh là một nhạc sĩ nên bố trí cho anh về Khối Chiến tranh chính trị của Bộ Chỉ huy Trung đoàn đóng tại Ban Mê Thuột. Anh thường hay xuất trại không có phép, về Phan Thiết chơi với bạn bè nên bị kỷ luật, bị trả về Trung đội tác chiến. Một đêm cuối tháng 2 năm 1969, trung đội của anh chốt ở chân núi Chà Bang (Ninh Phước) đã đụng độ với một toán quân Cộng sản. Anh bị trúng đạn trọng thương, được trực thăng chở về Quân y viện Phan Thiết, nhưng vì vết thương quá nặng, anh từ trần ngày 1 tháng 3 năm 1969 khi mới 29 tuổi.

Trong cuộc đời ngắn ngủi của mình, Dzũng Chinh chỉ sáng tác vài nhạc phẩm, nhưng vào thời của anh và mãi cho tới bây giờ, người ta chỉ biết đến hai nhạc phẩm ký tên Dzũng Chinh là “Những đồi hoa sim” và “Tha La xóm đạo”. “Tha La xóm đạo” được phổ biến sau khi mọi người đã biết đến tên tuổi của anh qua nhạc phẩm “Những đồi hoa sim”, là ca khúc phổ nhạc một bài thơ của Vũ Anh Khanh, một nhà thơ sinh năm 1926 tại Mũi Né, Bình Thuận, đã đột ngột từ bỏ đô thành hoa lệ sau một chuyến viếng thăm xóm đạo Tha La, một làng quê êm đềm, thơ mộng với những rặng dừa xanh ẻo lả và những đồi cát chập chùng ôm ấp biển xanh.

THA LA XÓM ĐẠO

Đây suối rừng xanh đùn quanh

Đầy mây trắng nghìn hoa với cây lành

Còn gì viễn khách về đây chi hỡi người

Đất Việt giặc tràn lan

Biết Tha La hận căm

Nhẹ bước gặp cụ già, ngạo nghễ đang ngóng gió

Em chẳng biết gì ư

Cười run run râu trắng

Đã từ bao năm qua khói loạn phủ mịt mù

Khách về chi đây, nghe tiếng hát khách hận gió đây buồn

Tiếng hờn ai oán, cởi ra áo một chiều thu lửa dậy

Nghe não nùng chưa,

Tha La buồn tiên kiếp, Tha La giận mùa thu

Ôi khi hết giặc xong

hãy về thăm Tha La có trái ngọt cây lành

Cây lá ngẩn ngơ nằm trên nghìn hoa máu

làm hoen cả ven rừng

Lòng người viễn khách bỗng dưng tê tái lạnh với rừng già mong manh

Đám mây tan phủ quanh, trời tối về bàng hoàng

Lạnh dài đôi khúc hát

Vang giữa chiến trường xa, giặc đang gieo tan tóc

từng đoàn trai ra đi đã thề chẳng về nhà

*****

Tuy nhiên nhạc phẩm để đời của Dzũng Chinh chính là sáng tác đầu tay “Những đồi hoa sim” dựa theo ý thơ của nhà thơ Hữu Loan.

Bài thơ “MÀU TÍM HOA SIM”

Nàng có ba người anh đi bộ đội

Những em nàng

Có em chưa biết nói

Khi tóc nàng xanh xanh.

Tôi người Vệ quốc quân

xa gia đình

Yêu nàng như tình yêu em gái

Ngày hợp hôn

nàng không đòi may áo mới.

Tôi mặc đồ quân nhân

đôi giày đinh

bết bùn đất hành quân

Nàng cười xinh xinh

bên anh chồng độc đáo

Tôi ở đơn vị về

Cưới nhau xong là đi

Từ chiến khu xa

Nhớ về ái ngại

Lấy chồng thời chiến binh

Mấy người đi trở lại

Nhỡ khi mình không về

thì thương

người vợ chờ

bé bỏng chiều quê…

Nhưng không chết

người trai khói lửa

Mà chết

người gái nhỏ hậu phương.

Tôi về

không gặp nàng

Má tôi ngồi bên mộ con đầy bóng tối

Chiếc bình hoa ngày cưới

thành bình hương

tàn lạnh vây quanh.

Tóc nàng xanh xanh

ngắn chưa đầy búi

Em ơi giây phút cuối

không được nghe nhau nói

không được trông nhau một lần.

Ngày xưa nàng yêu hoa sim tím

áo nàng màu tím hoa sim

Ngày xưa

một mình đèn khuya

bóng nhỏ

Nàng vá cho chồng tấm áo

ngày xưa…

Một chiều rừng mưa

Ba người anh trên chiến trường Đông Bắc

Được tin em gái mất

trước tin em lấy chồng

Gió sớm thu về rờn rợn nước sông

Đứa em nhỏ lớn lên

Ngỡ ngàng nhìn ảnh chị

Khi gió sớm thu về

cỏ vàng chân mộ chí.

Chiều hành quân

Qua những đồi hoa sim

Những đồi hoa sim

những đồi hoa sim dài trong chiều không hết

Màu tím hoa sim

tím chiều hoang biền biệt

Có ai ví như từ chiều ca dao nào xưa xa

Áo anh sứt chỉ đường tà

Vợ anh chưa có mẹ già chưa khâu

Ai hỏi vô tình hay ác ý với nhau

Chiều hoang tím có chiều hoang biết

Chiều hoang tím tím thêm màu da diết

Nhìn áo rách vai

Tôi hát trong màu hoa

Áo anh sứt chỉ đường tà

Vợ anh mất sớm, mẹ già chưa khâu…

Màu tím hoa sim, tím tình trang lệ rớm

Tím tình ơi lệ ứa

Ráng vàng ma và sừng rúc điệu quân hành

Vang vọng chập chờn theo bóng những binh đoàn

Biền biệt hành binh vào thăm thẳm chiều hoang màu tím

Tôi ví vọng về đâu

Tôi với vọng về đâu

Áo anh nát chỉ dù lâu…

(1949, khóc vợ Lê Đỗ Thị Ninh)

Bài thơ “Màu tím hoa sim” của Hữu Loan đã được phổ nhạc năm lần: lần thứ nhất bởi Phạm Duy, lần thứ hai bởi Dzũng Chinh, lần thứ ba bởi Duy Khánh và Trọng Khương, lần thứ tư bởi Song Ngọc và lần thứ năm bởi Anh Bằng; nhưng như nhà nghiên cứu Trần Hữu Ngư, tác giả cuốn sách “Tội nghiệp Boléro”, có nhận định, “chỉ ‘Những đồi hoa sim’ mang giai điệu boléro của nhạc sĩ Dzũng Chinh là phổ biến nhất”.

Nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển nhận định về ca khúc “Những đồi hoa sim” của Dzũng Chinh: “Dzũng Chinh không phổ thơ Hữu Loan. Ông trải bài thơ ra, chọn một số ý tưởng, từ ngữ của bài thơ và viết thành ca khúc, nghĩa là ông viết ca khúc hoàn toàn theo cảm hứng của mình, không bị lệ thuộc vào bài thơ, câu thơ, đặc biệt là những câu thơ kết thúc bằng thanh trắc vốn rất đại kỵ trong ca từ âm nhạc vì khó phát âm. Bài hát của Dzũng Chinh toàn ở cuối câu là âm mở. Ông mạnh dạn xáo trộn các ý thơ của Hữu Loan nên độ sáng tạo của ca khúc lại cao hơn các ca khúc phổ thơ của các nhạc sĩ khác. Dzũng Chinh phá vỡ những công thức, tạo ra một hệ thống ca từ mới trên nền một bài thơ quen thuộc. Ông viết ca khúc với cung Ré thứ, đặc biệt câu nhạc thứ ba chuyển qua quãng 7 cung Do trưởng (mây bay, đơn sơ, thênh thang) nghe thật lạ tai…” (Lắng nghe giai điệu bolero, Vũ Đức Sao Biển, tr. 82, 84)

Ca khúc “NHỮNG ĐỒI HOA SIM” của Dzũng Chinh:

Những đồi hoa sim, ôi những đồi hoa sim tím chiều hoang biền biệt

Vào chuyện ngày xưa nàng yêu hoa sim tím khi còn tóc búi vai!

Mấy lúc xông pha ngoài trận tuyến

Ai hẹn được ngày về, rồi một chiều mây bay

Từ nơi chiến trường Đông Bắc đó

Lần ghé về thăm xóm hoàng hôn tắt sau đồi

Những chiều hành quân, ôi những chiều hành quân

Tím chiều hoang biền biệt

Một chiều rừng mưa được tin em gái mất

Chiếc thuyền như vỡ đôi!

Phút cuối không nghe được em nói

Không nhìn được một lần dù một lần đơn sơ

Để không chết người trai khói lửa

Mà chết người em nhỏ hậu phương tuổi xuân thì

Ôi ngày trở lại nhìn đồi sim nay vắng người em thơ

Ôi đồi sim tím chạy xa tít tan dần theo bóng tối

Xưa xưa nói gì bên em . . .

Một người đi chưa về mà đành lỡ ước tơ duyên

Nói nói gì cho mây gió

Một rừng đầy hoa sim nên để chiều đi không hết

Tím cả chiều hoang nay tím cả chiều hoang

Đến ngồi bên mộ nàng

Từ dạo hợp hôn nàng không may áo cưới

Thoáng buồn trên nét mi

Khói buốt bên hương tàn nghi ngút

Trên mộ đầy cỏ vàng

Mà đường về thênh thang

Đồi sim vẫn còn trong lối cũ

Giờ thiếu người xưa ấy đồi hoang mới tiêu điều!

Eddie Van Halen, 1955-2020: Một thời vàng son