Little Saigon

Jeff Bezos cùng hành trình ra biển lớn của dòng Amazon

55

Đinh Yên Thảo

Một ngày giữa cuối tháng Bảy vừa qua, khi cổ phiếu hãng Amazon lên cao kỷ lục, đưa gia sản của Jeff Bezoz tăng thêm 13 tỉ đô la chỉ trong một ngày. Thị trường thay đổi hàng ngày nhưng dù tăng hay giảm, Jeff Beroz đã trở thành người đầu tiên có gia sản vượt qua ngưỡng 200 tỉ đô la cùng danh hiệu người giàu nhất thế giới theo sắp hạng từ tạp chí Forbes. Nhưng con đường dẫn đến thành công này không dễ dàng như số tiền tỉ kia của nhà sáng lập hãng Amazon hiện nay.

Ở tuổi 30, đang là Phó Chủ Tịch trẻ tuổi nhất của một tập đoàn tài chính tại Wall Street, Jeff Bezos quyết định bỏ việc để đi bán sách, tự mình chở sách ra bưu điện để gởi cho khách hàng. Khó ai nghĩ rằng Jeff sẽ trở thành một “quốc vương” như hiện nay. Như hầu hết các tỉ phú tự tạo dựng của nước Mỹ, sự đam mê, khai phá và viễn kiến của Jeff Bezos trong hành trình lập nghiệp của mình đã và sẽ còn là niềm hứng khởi cho các thế hệ Mỹ tiếp nối cùng giới trẻ khắp thế giới.

Đó là một ngày của năm 1994. Một già một trẻ tản bộ bên nhau trong công viên Central Park tại New York. Vị chủ tịch tập đoàn lắng nghe kế hoạch cùng niềm đam mê của chàng thanh niên đang tuổi 30 – đang là một Phó Chủ Tịch thuộc cấp tài năng của ông nhưng lại có ý định bỏ việc để mở một hãng bán sách qua mạng. Internet bắt đầu cất cánh và tiềm năng phát triển của nó đã chinh phục Jeff. Tận dụng cơ hội như thế nào và sự thành công ra sao chỉ là điều mơ hồ trước mắt, nhưng Jeff phấn khích muốn dự phần và chấp nhận mạo hiểm.

Vị chủ tịch nhìn thẳng vào chàng thanh niên bảo, “ Có vẻ là một ý tưởng khá hay nhưng có lẽ thích hợp hơn cho những ai chưa có một công việc quá tốt như cậu”. Lời khuyên  hợp lý và đầy thuyết phục, ông để Jeff thêm hai ngày để suy nghĩ. Nhưng lòng đã quyết, Jeff Bezos cùng người vợ mới cưới chưa tròn năm của mình – cũng từng tốt nghiệp đại học Princeton, nơi đặt tổng hành dinh của hệ thống Ivy League, chất đồ lên chiếc xe của mình thẳng tiến từ New York về Seattle, nơi anh chọn mình sẽ lập nghiệp. Suốt hành trình lái xe năm ngày là những toan tính, kế hoạch cho sự ra đời của Amazon. Từ một con số không. Liệu có mấy ai đủ can đảm để từ bỏ một địa vị cao như vậy để bắt đầu khởi nghiệp như một người trắng tay?

Sinh năm 1964 tại Albuquerque thuộc tiểu bang New Mexico, sự chào đời của Jeff là kết quả của một sự bồng bột tuổi học trò, khi mẹ anh mang thai ở tuổi 16 và cha chỉ mới 18 tuổi.  Họ chia tay chỉ sau một thời gian ngắn ngủi. Năm Jeff lên bốn, mẹ anh tái giá với Miguel Bezos – một di dân gốc Cuba đến Mỹ năm 15 tuổi rồi trở thành một kỹ sư cho hãng dầu Exxon tại Houston, Texas, thành phố Jeff đã theo học tiểu học vài năm tại đây. Jeff được xem là thông minh, hiếu động và yêu thích kỹ thuật từ nhỏ khi có thể tự tay mày mò, lắp ráp, chế tạo đủ các đồ chơi, thiết bị điện tử. Gia đình dọn về Miami, Jeff trở thành một học sinh xuất sắc toàn điểm A và tốt nghiệp thủ khoa trung học. Ðược nhận vào Princeton và ra trường ưu hạng với bằng kỹ sư điện và điện toán, Jeff làm việc cho một số hãng lớn như Intel, Bell Labs, Anderson trước khi đầu quân cho các tập đoàn tài chính kết hợp giữa đầu tư và kỹ thuật cao, trong vai trò một cố vấn kỹ thuật, rồi trở thành một Phó Chủ Tịch của hãng tài chính D.E. Shaw mà anh từ nhiệm như nói trên.

Năm 1990, khi Tim Berners-Lee phát minh “mạng nhện toàn cầu” (World Wide Web – www) được sử dụng cho đến nay, internet bắt đầu bùng nổ, kéo theo là nhu cầu giao dịch thương mại qua internet (e-commerce). Jeff Bezos phấn khích với việc sử dụng internet đang phát triển với một tốc độ chóng mặt mỗi năm nên nghĩ đến việc tận dụng nó để buôn bán. Sách là thứ ít vốn và đa dạng mà Jeff nghĩ đến. Và Seattle là nơi có nhiều nhà cung cấp sách cũng đầy những tài năng trong kỹ thuật cao, một khi công ty phát triển. Sự mạo hiểm trong tính toán và tầm nhìn tương lai.

Rút hết tiền dành dụm và quỹ hưu trí, Amazon ra đời như một tiệm bán sách từ garage của một căn nhà hai phòng ngủ tại Seattle với vài cái máy điện toán và đôi ba nhân viên phụ việc vào tháng 7 năm 1994, chỉ vài tháng sau khi Jeff rời New York. Tự Jeff lập trình các nhu liệu để giao dịch, buôn bán sách trên internet và cũng chính anh chở sách ra bưu điện gởi cho khách hàng. Người ta nghi ngờ sự thành công của Amazon khi sẽ cạnh tranh cùng những hệ thống bán sách truyền thống và lâu đời kiểu như Barnes and Noble cũng bắt đầu bán sách qua mạng lúc bấy giờ.

Nhưng điều khác biệt là những hãng này không làm được như Amazon. Amazon lần lượt bán thêm băng nhạc, phim ảnh. Rồi đến áo quần. Giày dép. Hàng điện tử. Ðồ gia dụng. Rồi bất cứ thứ gì, như hiện nay. Không chỉ bán hàng, Amazon còn cung cấp các dịch vụ sách điện tử, tải nhạc, xem phim trực tuyến, chế tạo thiết bị điện tử… Năm 2013, Jeff Bezos mua tờ Washington Post với giá 250 triệu đô la.  Amazon cũng đã  mua hệ thống siêu thị  Whole Foods Market, lấn qua một lãnh vực kinh doanh khác, một thách thức trực tiếp đến Walmart cùng những hệ thống siêu thị thực phẩm khác. Ý tưởng kinh doanh, sự bén nhạy trong thương mại cùng một tầm nhìn chiến lược của Jeff Bezos luôn đưa Amazon đến các hoạt động khác nhau.

Dù Amazon ra cổ phiếu năm 1997 nhưng một năm sau đó, vợ chồng Jeff Bezos vẫn còn ở trong ngôi nhà mướn và xài chiếc bàn làm việc đóng từ cánh cửa bỏ. Ðiều này cho thấy rằng sự thành công của Jeff không phải là con đường dễ dàng và bằng phẳng của những ngày đầu, nhất là khi đối diện với sự sụp đổ của bong bóng internet “dot-com” cuối thế kỷ.

Amazon đã mua lại khoảng 40 hãng lớn nhỏ khác nhau,trong đó thương vụ mua hãng Alexa Internet và chuông Ring đầy thành công, đang hoạt động dưới quyền hãng mẹ với tổng cộng khoảng gần một tỉ nhân viên khắp thế giới. Trái với suy nghĩ thông thường của nhiều người, lợi nhuận của Amazon hiện nay phần lớn đến từ dịch vụ cung cấp hạ tầng mạng trên internet (AWS- Amazon Web Services) là đến gần 60 % chứ không phải nhờ bán lẻ qua mạng.

Nhưng mục tiêu của Jeff Bozos không dừng ở đó. Hơn một thập niên qua, Jeff âm thầm tạo dựng và đầu tư vào Blue Origin, một hãng hàng không thương mại đưa du khách du hành vào vũ trụ.  Ðó là giấc mơ chinh phục không gian từ thiếu thời của Jeff, cũng như anh đang tiên phong tạo dựng một nền tảng kinh doanh vào lãnh vực vũ trụ cho những thế hệ tương lai.

Trong năm nay Jeff cũng đã cam kết bỏ ra 100 tỉ đô la vào quỹ Bezos Earth Fund cho việc chống lại việc thay đổi khí hậu, cũng như đã tặng 100 triệu đô la vào Feeding America nhằm giúp đỡ người nghèo bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19. Jeff đưa ra một phương châm kinh doanh đáng học hỏi cho bất cứ những ai làm chủ: “Hãy bảo vệ uy tín của thương hiệu thay vì cứ nhắm đến lợi nhuận trong giai đoạn thử thách”. Nó có giá trị hơn lúc nào như trong giai đoạn dịch bịnh hiện nay, khi các doanh nghiệp đối diện thách đố và cần chứng tỏ uy tín, cung cách làm ăn mang tính chiến lược và lâu dài hơn là cố bám giữ lợi nhuận bằng bất cứ giá nào.

Jeff Bezos đặt tên hãng mình theo như con sông Amazon, con sông dài nhất thế giới với mục tiêu và tham vọng đưa tiệm sách online của mình trở thành lớn nhất thế giới. Nhưng Jeff đã làm được hơn cả vậy, khi đưa dòng Amazon ra biển lớn, trở thành một tập đoàn bán lẻ online và dịch vụ internet hàng đầu thế giới. Jeff Bezos từng bảo, “Bạn không chọn những đam mê của mình, hãy để những đam mê chọn mình”. Cái đam mê của những con người tài năng và táo bạo, dám thực hiện ý tưởng và viễn kiến của mình để thay đổi thế giới, thay vì hài lòng với mục tiêu và sự an toàn nhỏ hẹp cá nhân.