Little Saigon

Tận dụng ‘hiệu ứng xấu’ Zeigarnik để cho ra kết quả ngược lại

177

Có những hiệu ứng xấu trong tâm lý con người, gây nên trạng thái bất an, làm việc kém hiệu quả, nhưng nếu biết tận dụng, nó sẽ cho ra kết quả ngược lại. Hiệu ứng Zeigarnik là một ví dụ.

Hiệu ứng Zeigarnik là gì?

Hiệu ứng Zeigarnik rất đơn giản: Mọi người nhớ các nhiệm vụ chưa hoàn thành mạnh hơn các nhiệm vụ đã hoàn thành. Điều này có nghĩa là thành phần chưa hoàn thành có thể khiến bộ não của bạn bị ám ảnh.

Khi bạn đang làm việc gì đó nhưng lại không kịp hoàn thành công việc, những suy nghĩ về công việc dang dở sẽ tiếp tục xuất hiện ngay cả khi bạn đang làm những thứ khác. Cảm giác nôn nao này chính là hiệu ứng Zeigarnik và hiệu ứng này có tác dụng thôi thúc bạn quay trở lại hoàn thành công việc đang dang dở. Nhưng bạn luôn bất an vì thấy ‘việc chồng việc’ mà chưa việc ra ra ngô ra khoai. Cảm giác căng thẳng chỉ biến mất khi bạn đã hoàn thành việc của mình.

Hình vẽ mô tả hiệu ứng Zeigarnik. Hình: explanet.org.

Tin vui, là khi gặp hiệu ứng này, bạn có thể tận dụng cảm giác căng thẳng để cải thiện trí nhớ và tính trì hoãn.

Hiệu ứng Zeigarnik lần đầu tiên được quan sát và mô tả bởi một nhà tâm lý học người Nga tên Bluma Zeigarnik. Vào năm 1927, khi ngồi trong một nhà hàng đông khách, cô để ý thấy rằng những người phục vụ nhớ những đơn hàng chưa trả tiền tốt hơn. Khi hóa đơn đã được thanh toán, người phục vụ lại không nhớ rõ các chi tiết chính xác của đơn đặt hàng.

Nhà khoa học người Nga Bluma Zeigarnik. Hình: wikipedia.

Zeigarnik đã làm một loạt các thí nghiệm, trong đó người tham gia được yêu cầu hoàn thành các nhiệm vụ đơn giản như xâu chuỗi hạt, ghép hình hoặc giải toán. Một nửa số người tham gia sẽ bị gián đoạn giữa chừng khi đang làm các nhiệm vụ. Sau đó, Zeigarnik yêu cầu tất cả những người tham gia mô tả những việc họ làm.

Kết quả thí nghiệm của Zeigarnik cho thấy tỷ lệ những người bị gián đoạn khi đang thực hiện nhiệm vụ nhớ những gì họ đã làm cao gấp đôi so với những người hoàn thành nhiệm vụ trơn tru.

Không cần phải tham gia nghiên cứu, bạn cũng có thể đã trải nghiệm hiệu ứng Zeigarnik khi đi học và phải thi cử. Trước khi thi, bạn thường sẽ trăn trở về những kiến thức mình cần để làm bài thi và nhớ rất tốt những kiến thức này. Tuy nhiên, sau khi thi xong, những kiến thức này thường bị quên lãng dần.

Những bộ phim nhiều tập hay nhiều phần cũng tận dụng hiệu ứng Zeigarnik để giữ chân người xem. Tập phim sẽ kết thúc khi câu chuyện còn dang dở, khiến bạn háo hức muốn xem tiếp diễn biến câu chuyện và đón đợi tập tiếp theo.

Theo Zeigarnik, hi hóa đơn đã được thanh toán, người phục vụ lại không nhớ rõ các chi tiết chính xác của đơn đặt hàng. Hình minh họa. Nguồn: Goodtherapy.org.

Các nhà làm phim cũng áp dụng hiệu ứng Zeigarnik trong bộ phim tấn “Avengers 4: Infinity War” dừng lại ngay khi nhân vật phản diện Thanos búng tay làm một nửa sinh vật trên vũ trụ biến mất. Người xem tò mò không biết các anh hùng sẽ làm sao để đưa một nửa vũ trụ trở lại, nên rất háo hức mua vé xem “Avengers 5: Endgame”. Đây là bộ phim đạt doanh thu 2 tỷ USD trong thời gian ngắn nhất lịch sử.

Tác động của hiệu ứng Zeigarnik

Hiệu ứng Zeigarnik có một số tác động lên trí nhớ nên có thể khiến bạn luôn suy nghĩ, trăn trở với những công việc chưa hoàn thành.

Bạn có tới 3 loại trí nhớ là trí nhớ tạm thời, trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn. Khi bạn tiếp nhận một thông tin, thông tin thường được lưu trữ trong trí nhớ tạm thời trong một thời gian rất ngắn. Khi bạn bắt đầu chú ý và muốn lưu trữ thông tin vừa tiếp nhận, thông tin này sẽ được chuyển sang trí nhớ ngắn hạn. Nếu bạn liên tục chủ động nhắc lại những thông tin trong trí nhớ ngắn hạn, các thông tin này có thể chuyển sang trí nhớ dài hạn.

Hiệu ứng Zeigarnik sẽ tạo ra một áp lực lên nhận thức khiến thông tin về công việc dang dở hiện lên trong trí nhớ ngắn hạn một cách thường xuyên. Điều này khiến bạn luôn nhớ và nghĩ ngợi về những việc mình chưa hoàn thành.

Hiệu ứng Zeigarnik rất có ý nghĩa trong cuộc sống hàng ngày vì bạn có thể tận dụng hiệu ứng này để cải thiện trí nhớ và giảm tính trì hoãn.

Trí nhớ được cải thiện

Mọi người đều muốn hoàn thành công việc của mình càng nhanh càng tốt. Tuy nhiên, hiệu ứng Zeigarnik lại cho thấy việc bị gián đoạn trong công việc là một bí quyết đơn giản giúp bạn cải thiện trí nhớ một cách hiệu quả.

Nếu bạn đang học bài kiểm tra, hãy chia nhỏ bài học của mình ra để học nhiều lần thay vì cố gắng nhồi nhét tất cả vào buổi tối trước ngày thi. Bằng cách học từng phần nhỏ, bạn sẽ có thể ghi nhớ bài tốt hơn cho đến ngày thi.

Nếu bạn đang cố gắng ghi nhớ một thông tin quan trọng, những gián đoạn nhất thời có thể có lợi. Thay vì chỉ lặp đi lặp lại thông tin nhiều lần, bạn hãy xem lại thông tin một vài lần và sau đó làm việc khác. Trong khi bạn đang tập trung vào những thứ khác, bạn sẽ thấy tâm trí mình tự động lặp lại những thông tin cần nhớ.

Nếu bạn đang cố gắng ghi nhớ một thông tin quan trọng, những gián đoạn nhất thời có thể có lợi. Hình minh họa. Hình: Siora Photography/Unsplash.

Bớt tính trì hoãn

Tính trì hoãn khiến bạn căng thẳng khi luôn phải vội vã hoàn thành công việc ngay sát thời hạn cuối, và cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng công việc. Kích hoạt hiệu ứng Zeigarnik là cách giúp bạn vượt qua sự trì hoãn để giảm tối đa căng thẳng khi sát nút thời gian phải hoàn thành.

Kích hoạt hiệu ứng Zeigarnik bằng cách nào? Hãy bắt đầu thực hiện những bước đầu tiên của công việc mình cần làm. Khi bạn đã bắt đầu công việc dù chỉ với những bước nhỏ nhất, hiệu ứng này cũng sẽ khiến tâm trí luôn lo lắng về công việc dang dở. Cảm giác lo lắng này sẽ thúc đẩy bạn làm thêm các bước tiếp theo của công việc. Bạn có thể không hoàn thành tất cả mọi việc một lúc, nhưng việc thực hiện từng bước nhỏ cũng có thể giúp bạn tiến gần hơn tới kết quả cuối cùng.

Mặc dù có thể giúp bạn nhớ tốt hơn và bớt tính trì hoãn, hiệu ứng Zeigarnik không hẳn luôn có lợi. Khi bạn có một công việc dang dở nhưng lại không thể hoàn thành ngay, hiệu ứng này sẽ khiến bạn căng thẳng và ngủ không ngon.

Hiệu ứng Zeigarnik tuy có thể khiến bạn bồn chồn, lo lắng về những công việc dang dở nhưng cũng là động lực giúp bạn làm việc hiệu quả hơn. Vậy nên bạn cố gắng tận dụng hiệu ứng này để nhớ thông tin quan trọng tốt hơn và hoàn thành công việc đúng hạn hơn.

Đ.T.

Giáo sư Đại Học Harvard chia sẻ kinh nghiệm sống ‘xương máu’