Đối ngoại Mỹ-Trung: Lá bài hóc búa Đài Loan

Share:

Tập Cận Bình đến Osaka (Nhật) dự Hội nghị Thượng đỉnh G-20 (ngày 28 và 29-6-2019) với ruột gan rối bời. Chưa bao giờ Tập ngập đầu giữa muôn trùng rắc rối, từ vụ biểu tình chống luật dẫn độ của hàng triệu người Hong Kong đến “vụ án Huawei”, rồi cuộc chiến mậu dịch nóng hực áp sát sau gáy. Có quá nhiều mặt trận khiến Tập nhức đầu.

Tuy nhiên, chẳng mặt trận nào làm “tổn thương” Tập bằng “mặt trận” Đài Loan, vì ảnh hưởng của nó tác động trực tiếp diện mạo chính trị lẫn an ninh khu vực về lâu dài. Lần đầu tiên, Washington chẳng coi Bắc Kinh ra “kilogram” gì khi “dám” gọi Đài Loan là “quốc gia”!

Đối sách quyết liệt của Washington về Đài Loan, chứ không phải cuộc đụng độ “thương chiến”, mới là vấn đề nghiêm trọng nhất đối với Bắc Kinh. Trong báo cáo “Indo-Pacific Strategy Report – Preparedness, Partnerships, and Promoting a Networked Region” mà Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ công bố ngày 1 Tháng Sáu 2019, Mỹ đã ngoáy thẳng vào tim Bắc Kinh, khi lần đầu tiên gọi Đài Loan là “quốc gia”, thay vì công nhận lãnh thổ này là một tỉnh của Trung Quốc, như chính sách mà Bắc Kinh luôn yêu cầu thế giới “cấm được cãi”. 

Báo cáo trên có đoạn: “Vì các nền dân chủ Ấn-Thái Bình Dương như Singapore, Đài Loan, New Zealand và Mông Cổ là đáng tin, có năng lực cũng như là đối tác tự nhiên của Hoa Kỳ, nên cả bốn quốc gia này đều đóng góp cho các sứ mạng của Mỹ khắp thế giới. Họ cũng đang thực hiện những bước tích cực trong việc duy trì một trật tự quốc tế mở và tự do”. Đây là điều chưa từng có tiền lệ. Trước đó, cũng có một vụ “kỳ cục” chưa tiền lệ nữa, khi cố vấn an ninh quốc gia John Bolton gặp một trong những viên chức quốc phòng cao cấp nhất của Đài Loan – Tổng thư ký Hội đồng an ninh quốc gia Đài Loan Lý Đại Duy (David Lee) – vào đầu Tháng Năm tại Washington. Đây là cuộc gặp đầu tiên của giới chức an ninh hàng đầu Mỹ-Đài Loan kể từ năm 1979. 

Những diễn biến trên không phải bất ngờ. Nó thể hiện chính sách đối ngoại của nội các Mỹ đương nhiệm, mà từ khi tranh cử, Donald Trump từng đề cập. Cần nhắc lại, chỉ hai tuần sau cuộc điện đàm với Tập Cận Bình (14-11-2016), Tổng Thống tân cử Donald Trump đã gây sốc Bắc Kinh bằng cuộc điện đàm với lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn (2-12-2016).

Để có cuộc nói chuyện 10 phút này, Trump và nhóm cố vấn đối ngoại đã chuẩn bị từ nhiều tháng trước. Như được Washington Post thuật, ngay sau khi Trump đắc cử tổng thống ngày 8 Tháng Mười Một 2016, nhóm cố vấn đã soạn một danh sách các nhà lãnh đạo thế giới cần điện đàm. “Từ rất sớm, Đài Loan đã nằm trong danh sách ấy” – theo Stephen Yates, viên chức an ninh quốc gia thời George W. Bush và là chuyên gia về Trung Quốc-Đài Loan. 

Trước đó, tại Đại hội đảng Cộng hòa vào Tháng Bảy 2016, nhóm cố vấn chính trị của ứng cử viên Trump đã bổ sung một câu vào nghị trình đối ngoại tái khẳng định sự ủng hộ Đài Loan từng được nói rõ bởi Tổng Thống Ronald Reagan năm 1982, rằng: “Chúng ta đón chào nhân dân Đài Loan, những người mà chúng ta chia sẻ các giá trị dân chủ, nhân quyền, thị trường tự do và thượng tôn pháp luật”. Câu bổ sung được thêm vào như sau: “Lối hành xử Trung Quốc đã phủ nhận ngôn ngữ lạc quan đối với nền tảng quan hệ của chúng ta dành cho Đài Loan, xét về các mối quan hệ tương lai của chúng ta với Trung Quốc”. 

Từ khi bang giao Washington-Bắc Kinh được thiết lập năm 1979, chưa từng có tổng thống tân cử hoặc tổng thống đương nhiệm nào của Mỹ điện đàm trực tiếp với lãnh đạo Đài Loan. Bill Clinton chỉ để nhà lãnh đạo Lý Đăng Huy nói chuyện tại Đại học Cornell năm 1995; George W. Bush chỉ cho phép nhà lãnh đạo Trần Thủy Biển đến Mỹ từ các điểm quá cảnh Mỹ Latin.

Quan hệ Washington-Đài Bắc được giới hạn trong khuôn khổ “Đạo luật quan hệ Đài Loan 1979”, trong đó Mỹ nhìn nhận chính sách “một quốc gia” của Trung Quốc. Thời Barack Obama, quan hệ Washington-Đài Bắc luôn giữ kẽ và thậm chí có lúc được một số người yêu cầu cắt đứt. Năm 2004, trong chuyến công du Bắc Kinh, Ngoại trưởng Colin Powell (thời George W. Bush) nói rằng Đài Loan không phải là một quốc gia có chủ quyền; rằng Mỹ nên tìm kiếm giải pháp “thống nhất trong hòa bình” cho Hoa lục và Đài Loan.

Thậm chí trước thềm cuộc bầu cử Đài Loan năm 2012, Douglas H. Paal (một chính khách lão làng của Mỹ chuyên về châu Á, với thời gian dài từng “mài mòn chân” khắp nhiều nước khu vực, từng là sĩ quan hải quân tại Nam Việt Nam, học tiếng Nhật tại Tokyo, có bằng thạc sĩ Trung Quốc học và châu Á học từ Đại học Brown, bằng tiến sĩ ngôn ngữ Đông Á từ Đại học Harvard, nguyên giám đốc Viện nghiên cứu Hoa Kỳ về Đài Loan từ 2002-2006) đã chỉ trích quyết liệt ứng cử viên Thái Anh Văn. Paal (hiện là phó chủ tịch tổ chức Carnegie Endowment for International Peace) tin rằng, chủ trương độc lập và thái độ không nhân nhượng Bắc Kinh của bà Thái chỉ khiến tình hình khu vực thêm căng thẳng và dễ dẫn đến xung đột.  

Tuy nhiên, sự cứng rắn của bà Thái Anh Văn, với vai trò (đương kim) nguyên thủ Đài Loan, đã ít nhiều nâng cao giá trị của “yếu tố” Đài Loan trên bàn cờ khu vực. Chính sách đối ngoại của Đài Bắc không còn “ưỡn ẹo”. Chủ trương đối ngoại của Mỹ đối với Đài Loan cũng rõ rệt hơn. Tháng Ba 2018, Tổng Thống Donald Trump phê chuẩn Đạo luật du lịch Đài Loan (Taiwan Travel Act – TTA) với nội dung khuyến khích các cuộc gặp cấp cao giữa Mỹ và Đài Loan.

Trước đó, ngoại giao Washington-Đài Bắc bị chi phối bởi Đạo luật quan hệ Đài Loan (Taiwan Relations Act-TRA), vốn chỉ cho phép giới chức cấp thấp của Đài Loan gặp Mỹ. Hơn một năm sau, Tháng Năm 2019, Hạ viện Hoa Kỳ lại chuẩn y Đạo luật bảo trợ Đài Loan (Taiwan Assurance Act-TAA), bày tỏ ủng hộ Đài Loan trước sức ép ngoại giao lẫn quân sự từ Bắc Kinh. Khuyến khích Đài Loan mua thêm “đồ chơi” quốc phòng cũng như tham gia các tổ chức quốc tế, TAA được Hạ viện thông qua với tỷ lệ 414/0! 

Tiếp đó, Ủy ban đối ngoại Thượng viện Hoa Kỳ cũng nhất trí thông qua (ngày 22-5-2019) dự luật ủng hộ Đài Loan “tái chiếm” vị trí quan sát viên trong Hội đồng Y tế Thế giới (cơ quan có quyền đề ra các quyết định của Tổ chức Y tế Thế giới-WHO), nơi đã không mời Đài Loan dự họp kể từ năm 2017 bởi sự cản trở từ Bắc Kinh. Một trong những “minh họa” rõ rệt nhất cho loạt diễn biến nóng hổi trong quan hệ Washington-Đài Bắc là một cơ quan ngoại giao của Đài Loan đặt tại Washington đã được đổi tên, từ “Hội đồng điều phối Bắc Mỹ” thành “Hội đồng Hoa Kỳ vụ của Đài Loan” (“Trú Mỹ quốc Đài Bắc kinh tế văn hóa đại biểu xứ”) vào cuối Tháng Năm 2019.

Còn nữa, giữa Tháng Sáu 2019, một thông điệp khác lại được Washington đưa ra mà giới nghiên cứu chính trị Đài Loan đã diễn giải theo chiều hướng tích cực cho họ. Đó là sự kiện tướng hưu Không quân Hoa Kỳ David Stilwell, người thông thạo tiếng Hoa và tiếng Triều Tiên, được Thượng viện chuẩn y vị trí trợ lý Ngoại trưởng đặc trách Đông Á-Thái Bình Dương. 

Tất cả diễn biến trên cho thấy điều mà cách đây ba năm, John Bolton (trước khi trở thành vị cố vấn an ninh quốc gia thứ 27 của Hoa Kỳ vào ngày 9-4-2018) từng nhấn mạnh. Cho rằng để “trị” Trung Quốc tại biển Đông thì lá bài Đài Loan là một trong những giải pháp tốt nhất, trong bài bình luận trên Wall Street Journal đăng ngày 17 Tháng Giêng 2016, John Bolton, nhân vật được xem là “siêu diều hâu” luôn công khai chỉ trích Trung Quốc quyết liệt, viết: 

“Một giải pháp thay thế bây giờ là chơi “lá bài Đài Loan” chống lại Trung Quốc. Mỹ nên khẳng định rằng Trung Quốc phải hủy bỏ việc chiếm hữu lãnh thổ, trong đó có việc từ bỏ các căn cứ ở biển Đông, cũng như hủy bỏ việc làm tổn hại môi trường sinh thái mà họ gây ra từ việc xây dựng căn cứ. Trung Quốc được quyền tự do tuyên bố chủ quyền lãnh thổ về mặt ngoại giao, nhưng cho đến khi các cuộc tranh chấp lãnh thổ được giải quyết trong hòa bình với các nước láng giềng, thì các nước này cũng như Mỹ cũng có quyền tự do phớt lờ hoàn toàn những tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc”…

Bolton nói thêm:

“Nếu Trung Quốc không sẵn lòng lùi lại, Mỹ có một chiếc thang ngoại giao được bắc lên để buộc Bắc Kinh phải chú ý. Nội các mới của Mỹ có thể bắt đầu bằng việc tiếp các phái đoàn ngoại giao Đài Loan tại Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ; nâng cấp đại diện Mỹ tại Đài Bắc từ một “viện nghiên cứu” tư lên đại biện ngoại giao chính thức; mời lãnh đạo Đài Loan chính thức đến Mỹ; cho phép các viên chức cấp cao nhất của Mỹ đến Đài Loan để trao đổi thương mại; và cuối cùng tái lập hoàn toàn quan hệ ngoại giao”. 

Ba năm sau, giờ đây, lá bài Đài Loan chẳng còn úp úp mở mở. Nó đang được ngửa lên với thái độ dứt khoát và quyết liệt. “Mỹ đang chơi với lửa” trong chính sách Đài Loan – Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Ngụy Phượng Hòa nói. Vấn đề là Mỹ sẽ bị “phỏng tay”, hay Trung Quốc sẽ bị “cháy nhà”?

Share:

Ý kiến độc giả
Quảng Cáo

Bài Mới

Quảng Cáo
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
LinkedIn
Email
Kênh Saigon Nhỏ: