Bạn biết gì về bầu cử thổng thống ở Mỹ?

Share:
Bảng báo trước phòng phiếu trong ngày bầu cử. Nguồn Reuters.

NGUYỄN HÒA

Ngày thứ Ba, 3-11-2020 dân chúng Mỹ sẽ đi bầu Tổng thống.

Vào hôm đó có bao nhiêu ứng cử viên cho chức vụ có quyền lực nhất thế giới này?

Đa đảng và hai đảng

Nhiều người sẽ có câu trả lời là hai ứng cử viên, một của Đảng Dân chủ, một của Đảng Cộng hòa (và chắc chắn đó là đương kim Tổng thống Donald Trump). Câu trả lời như thế là không đúng, trên lá phiếu của công dân Mỹ sẽ có nhiều hơn là hai ứng cử viên, vì ngoài hai đảng lớn nhất nước là Dân chủ và Cộng hòa, còn có các đảng nhỏ khác như Libetarian, Hiến pháp, Xanh,… và còn có các ứng cử viên độc lập không thuộc đảng nào.

Hễ ai sinh trưởng ở Mỹ, không bị án, thì có thể thu thập chữ ký, đóng lệ phí để ra ứng cử tổng thống. Số chữ ký, số lệ phí, và một số ràng buộc khác, giao động tùy theo tiểu bang, nhưng nói chung để xuất hiện như là một ứng cử viên trên lá phiếu thì không phải là khó khăn. Khó khăn là bạn có hay không bộ máy đằng sau lưng bạn để đưa bạn ra công chúng. Nói nôm na là làm sao để mấy chục triệu cử tri Mỹ phải biết bạn là ai chứ.

Trên thực tế thì thường chỉ có hai ứng viên của hai chính đảng, Dân chủ và Cộng hòa, là được người ta biết đến nhiều nhất, bởi vì họ có bộ máy vận động tranh cử của đảng của họ rất hùng hậu đằng sau lưng. Như vậy trên thực tế nước Mỹ có hệ thống hai đảng tranh giành quyền lực với nhau để làm tổng thống, nhiệm kỳ bốn năm, tối đa là hai nhiệm kỳ.

Kẻ thắng lấy tất (the winner takes it all) và đại cử tri

Vậy nếu bạn là ứng cử viên độc lập, và đã thỏa mãn các điều kiện về chữ ký cũng như lệ phí thì bạn cứ ung dung chờ ngày nhìn thấy tên mình trên lá phiếu bầu cử của dân Mỹ. Còn dân Mỹ có biết bạn là ai hay không thì….

Nhưng nếu bạn thuộc một đảng phái, Dân chủ hay Công hòa chẳng hạn, thì sẽ có nhiều người cùng đảng cũng muốn ra tranh cử, nhưng mỗi đảng chỉ có một thôi, cho nên bạn phải cạnh tranh với những người cùng đảng (đối với đảng cầm quyền thì Tổng thống ít khi phải cạnh tranh, vì với lợi thế đang cầm quyền, đảng đó sẽ đưa vị tổng thống đương nhiệm ra tranh cử luôn.)

Thế là một hay hai năm trước ngày bầu cử diễn ra, các ứng cử viên cứ thi nhau diễn thuyết, tranh cãi, rất rôm rả.

Thế mới có những cuộc bầu cử gọi là bầu cử sơ bộ ở các tiểu bang. Trong những cuộc bầu cử sơ bộ này, các đảng sẽ sẽ chọn ra ứng cử viên của mình theo ý chí của cử tri ở tiểu bang đó. Các cuộc bầu cử sơ bộ sẽ bắt đầu được tổ chức từ tháng Hai, và kết thúc vào mùa hè để sau đó các đảng tổ chức đại hội, chọn ra ứng cử viên duy nhất của mình ra tranh cử vào ngày thứ ba của tuần lễ đầu tiên của tháng 11 (năm 2020 lọt vào ngày 3-11).

Chúng ta có bầu cử trực tiếp tổng thống không?

Có và không.

Có: Tới ngày bầu cử chúng ta ra phòng phiếu, chọn lựa một người trên danh sách ứng cử viên.

Không: Các đại cử tri sẽ nhóm họp để bầu ra tổng thống. Ai được số đại cử tri nhiều, người đó thắng.

Đại cử tri (electoral vote) là gì?

Mỗi một tiểu bang, tùy theo dân số, sẽ có một số đại cử tri nhất định. Ví dụ như California có 55, còn Vermont chỉ có 6 thôi. Trong cuộc bầu cử tổng thống nếu ứng cử viên thắng ở một tiểu bang thì người đó được tất cả số đại cử tri của tiểu bang ấy, nguyên tắc đó gọi là Kẻ thắng lấy tất (the winner takes it all). Các con số đó (ví dụ như 55 của California, 6 của Vermont) được gọi là số phiếu đại cử tri.

Còn lá phiếu mà bạn bầu cho ai đó gọi là phiếu phổ thông.

Ví dụ như hồi năm 2016 ông Donald Trump thắng ở tiểu bang Michigan với số cách biệt rất mỏng manh nếu tính theo số phiếu phổ thông: Có 45,50% số người tiểu bang này bầu cho ông, 45,27% bầu cho bà Clinton, nhưng ông được lấy hết 16 phiếu đại cử tri ở đó, và số 16 này góp phần giúp ông thắng chung cuộc.

Có tất cả là 538 đại cử tri trên toàn quốc, vậy cho nên ứng cử viên thắng cử phải đạt được quá phân nữa, tức là trên 270.

Do sự chênh lệch về dân số và số phiếu đại cử tri ở các tiểu bang, và nguyên tắc kẻ thắng lấy tất (the winner takes it all) nên có khi người thắng phiếu phổ thông lại thua phiếu đại cử tri. Đó là trường hợp năm 2016, bà Clinton thắng đến gần ba triệu phiếu phổ thông, nhưng lại thua ông Trump số phiếu đại cử tri, và ông làm tổng thống.

Cho nên hệ thống này thoạt nhìn thì dường như không dân chủ, vì đa số người Mỹ bầu cho bà Clinton chứ không phải ông Trump.

Nhưng thực ra kiểu bầu cử đại cử tri này được đặt ra để các tiểu bang ít dân có thêm sức nặng của họ, nếu không thì các tiểu bang đông đúc như California, New York cứ luôn luôn đưa được người có khuynh hướng giống dân chúng ở các tiểu bang đó thắng cử.

Trong thực tế các cuộc tranh cử có những tiểu bang rất trung thành với khuynh hướng chính trị đảng phái nào đó. Ví dụ như California, New York thường bầu cho Đảng Dân chủ, Texas bầu cho Đảng Cộng hòa. Rất hiếm khi các tiểu bang này đổi màu. Nhưng nếu các tiểu bang đông đại cử tri mà đổi màu thì là một chuyện rất lớn, chẳng hạn như New York đổi qua cộng hòa với 29 phiếu đại cử tri thì Đảng Cộng hòa khỏe vô cùng, ngược lại nếu Texas với 38 phiếu đại cử tri chuyển qua Dân chủ thì xem như ông Trump mất hết.

Và có những tiểu bang khi thế này khi thế nọ, và các tiểu bang đó mới là quan trọng đem lại chiến thắng cuối cùng.

Trong cuộc bầu cử năm 2016, ông Trump đã thắng ba tiểu bang như vậy là Michigan, Wisconsin, và Pennsylvania. Và dự kiến là ba tiểu bang ấy cũng sẽ là nơi quyết định cho cuộc bầu cử năm 2020.

Share:

Ý kiến độc giả
Quảng Cáo

Bài Mới

Quảng Cáo
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
LinkedIn
Email
Kênh Saigon Nhỏ: