Không nên đưa việc đeo khẩu trang thành một chính sách cấp quốc gia

Share:

NGUYỄN VĂN TUẤN (ÚC)

Khi tình hình dịch cúm Vũ Hán do coronavirus gây ra vẫn còn diễn tiến, khẩu trang trở thành mặt hàng ‘nóng’ ở vài nước Á châu, kể cả Việt Nam. Dịch Vũ Hán là do virus; mà virus thì có ‘cơ hội’ lan truyền giữa người, nhất là trong môi trường đông người. Nhưng đeo khẩu trang có phải là biện pháp phòng bệnh tốt nhất?

Khẩu trang – Biểu tượng của dịch bệnh

Ở Việt Nam, nhiều người đeo khẩu trang khi có tin về dịch bệnh. Tuy nhiên, ngày thường thỉnh thoảng cũng thấy người ta đeo khẩu trang khi ra ngoài đường, có lẽ là chống bụi bặm và ô nhiễm không khí. Nhưng đa số là dân thành thị mới đeo khẩu trang khi ra đường, chứ người dân vùng nông thôn (như quê tôi) hầu như chẳng ai dùng đến khẩu trang. Ở Úc, người đeo khẩu trang chủ yếu là người gốc Á châu (tôi chỉ có thể đoán là người gốc Hoa); rất ít người Úc bản xứ đeo khẩu trang.

Đường phố Sydney, ít người đeo khẩu trang. Hình: YouTube.

Ở một khu phố đông người Việt tại Sydney, đa số người đeo khẩu trang là người Việt mới sang Úc du lịch hay học; còn người Việt ở đây lâu năm ít ai dùng đến khẩu trang. Thậm chí, một anh bạn tôi còn nói có thể nhìn ai đeo hay không đeo khẩu trang là biết đồng hương mới sang. Còn bên Trung Quốc thì như chúng ta thấy có vẻ ai cũng đeo khẩu trang trong mùa dịch bệnh, chứ ngày thường số người đeo khẩu trang có vẻ không nhiều.

Cái khẩu trang đã trở thành gần như là một biểu tượng của dịch bệnh. Ở những nước như Trung Quốc, người không đeo khẩu trang nơi công cộng trong mùa dịch bệnh có thể bị kỳ thị. Nhưng ở vài nơi (như Úc và Pháp), đây đó, khẩu trang đã trở thành cái cớ để người địa phương kỳ thị người gốc Á châu. Đã có vài trường hợp đáng ngại về thái độ có thể nói là không chấp nhận được của người bản xứ đối với những người gốc Á châu như tôi (dù tôi không đeo khẩu trang, và chẳng có lý do gì để đeo nó). Đồng nghiệp gốc Á trong các bệnh viện lớn báo cáo bị bị kỳ thị chỉ vì cái khẩu trang và giống giống… người Hoa!

Khẩu trang có ngăn chặn virus?

Trong mùa dịch bệnh, người ta nghĩ rằng khẩu trang sẽ là biện pháp phòng ngừa dịch 2019-nCoV. Những dự báo rằng cả nước có thể sẽ dùng khẩu trang để phòng chống dịch bệnh chắc được các nhà sản xuất và phân phối khẩu trang đón nhận nồng nhiệt, nhưng nó không hẳn nhất quán với chứng cứ khoa học.

Khẩu trang có ngăn chặn được virus? Hình minh họa. Nguồn: YouTube

Làm sao biết đeo khẩu trang có hiệu quả ngăn chận virus? Chắc chắn không thể dựa vào suy nghĩ hay ý kiến cá nhân. Ai trong chúng ta cũng có một quan điểm, và quan điểm đó có thể phụ thuộc vào trải nghiệm cá nhân, mà trải nghiệm cá nhân thì không mang tính nhất quán. Do đó, để đánh giá hiệu quả của một thuật can thiệp chúng ta cần phải dựa vào nghiên cứu khoa học. Khoa học thì phải có ‘cân, đo, đong, đếm’, chứ không thể chủ quan theo kiểu ‘kinh nghiệm của tôi’ hay ‘cảm nhận của tôi’ được. Trong y văn có nhiều nghiên cứu về hiệu quả của việc đeo khẩu trang. Tôi tóm tắt một số kết quả chính như sau.

Đối với nhân viên y tế, kết quả nghiên cứu cho thấy bác sĩ và y tá làm việc trong môi trường bệnh viện, đeo khẩu trang, nhất là khẩu trang N95, có hiệu quả giảm nguy cơ cúm so với người không đeo khẩu trang. Tuy nhiên, phải đeo xuyên suốt, và điều này rất khó trong thực tế. Khó có ai có thể đeo khẩu trang N95 suốt ba tiếng đồng hồ. Tỷ lệ tuân thủ đeo khẩu trang chỉ 30-40%.

Trong môi trường nhà có người bị cúm, thân nhân đeo khẩu trang không có hiệu quả giảm nguy cơ bị cúm hay nhiễm virus cúm. Đây là một kết quả làm nhiều người ngạc nhiên nhất. Ai cũng nghĩ trong điều kiện gần gũi nhau thì virus dễ lây lan, và đeo khẩu trang ắt hẳn phải có hiệu quả ngăn ngừa lây lan, nhưng kết quả nghiên cứu cho thấy ngược lại! Rất có thể người nhà đeo khẩu trang không đúng cách (và tình trạng này rất phổ biến), hay vẫn có thói quen dùng tay sờ khẩu trang, hay không thay đổi khẩu trang thường xuyên.

Nói chung, nhiều kết quả nghiên cứu khoa học có vẻ đi ngược lại với xu thế ‘đeo khẩu trang đề phòng bệnh’ như hiện nay.

Cho đến nay, giới chuyên gia vi sinh học gần như chắc chắn là siêu vi khuẩn 2019-nCoV không lây qua đường không khí.

Giả thuyết khả dĩ nhất là 2019-nCoV) lây lan qua hắt hơi hoặc ho. Mỗi cái hắt hơi hay mỗi lần ho, chúng ta phun ra các giọt lỏng ra môi trường (và các giọt này có thể chứa 100.000 mầm mống bệnh, kể cả nhiều siêu vi khuẩn). Theo các chuyên gia về vi sinh học, chúng ta bị nhiễm các virus khi hít vào ít nhất là 50 giọt lỏng có chứa virus. Theo dữ liệu khoa học hiện nay, 2019-nCoV chỉ đi khoảng 1,8 mét từ người bị nhiễm (so với vi khuẩn lao phổi và sởi đi đến 30 mét). Và, khi khoảng cách các giọt lỏng di chuyển càng xa thì kích thức càng giảm đến mức ‘airborne particle’ (có thể hiểu là ‘hạt khí’) rất nhỏ. Các hạt khí này có thể xuyên qua khẩu trang bình thường để lây nhiễm.

Kích thước của virus corona là 100-120 nanometers, còn khẩu trang thường thì có lỗ lớn hơn kích thước đó gấp 10 lần, nên virus vẫn có thể xâm nhập vào người đeo khẩu trang qua các giọt lỏng khá dễ dàng.

Một cơ chế lây nhiễm khác được đặt ra là các giọt lỏng lắng đọng xuống bề mặt của các vật dụng như bàn, ghế, sàn, cánh cửa, tay cầm. Theo số liệu nghiên cứu thì các giọt lỏng này sẽ tồn tại trên bề mặt từ 3 đến 12 giờ. Trong thời gian đó, nếu một người tiếp xúc với các vật dụng này bằng tay, và chúng ta có thói quen dùng tay sờ mặt, mũi, miệng, mắt,… thì sẽ có nguy cơ cao bị nhiễm virus. Đây là giải thích được nhiều người chấp nhận nhất.

Đó cũng chính là lý do tại sao các chuyên gia khuyên chúng ta nên rửa tay thường xuyên khi tiếp xúc với một vật dụng. Rửa tay có hiệu quả thiết thực nhất trong việc phòng chống dịch bệnh liên quan đến virus.

Trong cả hai tình huống trên, đeo khẩu trang không giúp gì trong việc phòng chống virus cúm ở qui mô cộng đồng. Dĩ nhiên, không thể loại trừ tác động tích cực (về mặt tâm lý) của khẩu trang. Vả lại, đeo khẩu trang là một lựa chọn cá nhân. Nhưng không nên đưa việc đeo khẩu trang thành một chính sách cấp quốc gia.

Trong môi trường gần gũi trong nhà mà khẩu trang chẳng có hiệu quả, thì rất khó để nói rằng đeo khẩu trang đại trà (ngoài cộng đồng) như hiện nay sẽ đem lại hiệu quả tốt. Các chuyên gia y tế chỉ khuyến cáo người bị nhiễm (hay nghi bị nhiễm) và nhân viên y tế đeo khẩu trang đúng cách. Không có một cơ quan y tế quốc tế nào (WHO, CDC) khuyến cáo công chúng đeo khẩu trang, nếu không có triệu chứng và đang ở trong môi trường có nguy cơ thấp.

Share:

Ý kiến độc giả
Quảng Cáo

Bài Mới

Quảng Cáo
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
LinkedIn
Email
Kênh Saigon Nhỏ: