Thế giới trước một số cơ hội và thách thức trong năm 2021

Share:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram
Share on whatsapp
Hình minh họa. My.wlu.edu.

Đ. TRANG

Nhiều người cho rằng, 2020 là một ‘năm thảm họa’, một ‘địa ngục trần gian’, nhưng với tinh thần lạc quan cho thập kỷ mới, sau cùng, hy vọng vẫn là vĩnh cửu.

THÁCH THỨC

COVID-19 và đột biến

Việc phân phối vaccine có nguy cơ đối mặt thách thức khó lường, xuất phát từ những vấn đề trong khâu sản xuất và hậu cần, khiến lịch trình tiêm chủng có thể bị chậm trễ, làm hạn chế khả năng ngăn virus lây lan một cách nhanh chóng. Bên cạnh đó, việc di chuyển giữa các nước được cho là vẫn sẽ bị hạn chế trong phần lớn năm 2021. Vì vậy, công tác phân phối vaccine ra nước ngoài, đặc biệt là những quốc gia đang phát triển, có thể sẽ không đồng đều. Một viễn cảnh khiến giới chuyên gia thêm lo ngại là virus tiếp tục lây lan và đột biến, đến mức có thể hạn chế hiệu quả của vaccine.

Vaccine COVID-19. Credit: Daniel Schludi/Unsplash.

Niềm hy vọng vực dậy từ “đống tro tàn” của Mỹ, vùng dịch lớn nhất thế giới, được đặt vào Tổng thống đắc cử Joe Biden. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo quyền lực của Biden sẽ bị hạn chế, đặc biệt nếu phe Cộng hòa duy trì được thế đa số tại thượng viện. Hơn nữa, ngoài Covid-19, ông còn phải xử lý những hệ quả khác từ các quyết định của chính quyền tiền nhiệm.

Tân tổng thống Biden bị nhiều rào cản

Khả năng cầm quyền của Joe Biden sẽ bị hạn chế, đặc biệt nếu đảng Cộng hòa vẫn giữ được quyền lãnh đạo Thượng viện. Trong những ngày cuối cùng của mình, Tổng thống Donald Trump đang gây khó khăn hết mức có thể cho người kế nhiệm, như đe dọa Trung Quốc bằng việc bán vũ khí bổ sung cho Đài Loan, cảnh báo Iran về các lệnh trừng phạt bổ sung, và rút Hoa Kỳ khỏi Hiệp ước “Open Skies Treaty” trong việc loại bỏ hơn nữa các biện pháp kiểm soát vũ khí. Theo kết quả các cuộc thăm dò, khoảng 70% đảng viên Cộng hòa tin vào cáo buộc có gian lận bầu cử của Tổng thống Donald Trump và chiến thắng của Biden là bất hợp pháp, làm dấy lên lo ngại rằng Trump vẫn sẽ là rào cản đối với Biden trong 4 năm tới. Ngoài ra, Biden còn đối mặt áp lực từ phe cấp tiến trong chính đảng Dân chủ, dẫn đến nguy cơ bị suy giảm sự ủng hộ từ những người ôn hòa.

Các nước phương Tây chật vật với quá trình phục hồi kinh tế 

IMF và Tổ chức Hợp tác Phát triển Kinh tế (OECD) gần đây đã giảm ước tính ban đầu của họ về thiệt hại kinh tế với Mỹ và các quốc gia khác vì Covid-19 trong năm 2020. Tuy nhiên, thậm chí đến cuối năm 2021, hầu hết thế giới được cho là chưa thể trở về thời kỳ trước đại dịch. Trung Quốc là nền kinh tế lớn duy nhất được dự báo tăng trưởng đáng kể trong năm 2020, ở mức gần 2%, và có thể đạt 10% vào cuối năm 2021. Còn với phương Tây, nơi chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch, tình hình kinh tế có nguy cơ trở nên tồi tệ hơn nếu không có biện pháp kích cầu phù hợp.

Nhiều nhà kinh tế nhận định việc Mỹ chậm phục hồi sau khủng hoảng tài chính 2008 một phần bởi rút lại quá sớm các biện pháp kích cầu và chú trọng giảm thâm hụt từ năm 2010. Trong khi đó, chính sách “thắt lưng buộc bụng” sau năm 2008 ở châu Âu lại làm trầm trọng thêm vấn đề tăng trưởng chậm.

Bên cạnh cục diện chính trị rối ren, các chuyên gia tại Hội đồng Đại Tây Dương còn cảnh báo về một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu khác do nợ nần, xuất phát từ những gói cứu trợ Covid-19 khẩn cấp, đặc biệt ở các nền kinh tế đang phát triển. Tổng nợ toàn cầu đã tăng thêm 15 nghìn tỷ USD trong năm 2020 và được dự báo chạm mức 365% GDP toàn cầu vào cuối năm. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã phải giải ngân viện trợ tài chính cho 81 quốc gia.

Hình: Pete Linforth/Pixabay

Mỹ-Trung so găng vì Đài Loan

Đài Loan có thể là nơi mà căng thẳng trong mối quan hệ Mỹ – Trung. Một động thái tiêu cực đã leo thang trong hơn một năm qua: Mỗi động thái của Hoa Kỳ nhằm thể hiện sự ủng hộ đối với Đài Loan, chẳng hạn như bán vũ khí, các chuyến thăm chính thức cấp cao và các cuộc tập trận quân sự, đều khiến Trung Quốc tăng cường áp lực lên Đài Loan. Đài Loan là một vấn đề tồn tại đối với Đảng Cộng sản Trung Quốc. Nếu cuộc đối đầu Mỹ-Trung trở nên tồi tệ, Tập Cận Bình có thể cảm thấy buộc phải tiến tới thống nhất Đài Loan với Trung Hoa đại lục. Điều này không có nghĩa xảy ra một cuộc xâm lược quân sự của Trung Quốc, mặc dù các cuộc “đụng độ vô tình” cũng là một nguy cơ. Nhiều khả năng, Tập sẽ cho siết chặt nền kinh tế của Đài Loan, thúc đẩy Hoa Kỳ leo thang. Bất kỳ sự can thiệp quân sự nào của Hoa Kỳ sẽ gây ra xung đột hoàn toàn giữa hai siêu cường trên thế giới.

Military News Agency, ROC. Hình: Wikipedia Commons.

Khủng hoảng lương thực toàn cầu

Liên Hợp Quốc cảnh báo toàn cầu đang bên bờ vực của cuộc khủng hoảng lương thực tồi tệ nhất trong ít nhất 50 năm qua. Đại dịch đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, dẫn đến giá thực phẩm tăng mạnh ngay tại thời điểm không thể tồi tệ hơn, khi ngày càng nhiều người rơi vào cảnh túng quẫn vì Covid-19. Theo dự báo của Liên Hợp Quốc, số người có nguy cơ tử vong vì suy dinh dưỡng và những bệnh liên quan sẽ nhiều hơn số người chết vì Covid-19. Bên cạnh đó, những người sống sót cũng bị tổn hại, như việc trẻ em suy dinh dưỡng sẽ phải chịu đựng ảnh hưởng về cả sức khỏe và tinh thần lâu dài.

Chương trình Lương thực Thế giới đánh giá nạn đói có thể đang hoành hành tại Yemen, Nam Sudan, Nigeria và Burkina Faso. Nhiều nước châu Phi, Trung Đông và Nam Mỹ sắp phải chịu số phận tương tự. Ngay cả tại những nền kinh tế phát triển, người nghèo cũng đang chật vật vì giá thực phẩm leo thang giữa nạn thất nghiệp. Theo ước tính, hơn 1/5 số hộ gia đình tại Mỹ đang không có đầy đủ lương thực.

CƠ HỘI

Có vẻ như trong năm 2020, thế giới bị dồn tới chân tường, không lối thoát? Nhưng không hẳn thế, cuối đường hầm thường có ánh sáng, là sự nỗ lực đi lên.

COVID-19 với viễn cảnh tươi sáng

Covid-19, đại dịch tàn phá thế giới trong năm 2020, cũng vẫn có khả năng diễn biến theo hướng tích cực hơn vào năm 2021. Quá trình phát triển vaccine nhanh chóng nhờ trí tuệ nhân tạo, big data và nghiên cứu tích lũy đã tạo điều kiện cho ngành sinh học đạt tiến bộ với tốc độ chưa từng có, nhằm chống lại những chủng virus mới.

Theo dự đoán của giới chức y tế, đến giữa năm 2021, thế giới sẽ có đủ nguồn cung vaccine để bất kỳ ai muốn đều có thể được chích ngừa. Ngoài vaccine, vẫn còn những viễn cảnh tươi sáng khác có thể xảy ra năm 2021, như giới khoa học phát triển được thêm thuốc hay liệu pháp điều trị Covid-19 hiệu quả hơn, công tác xét nghiệm được triển khai nhanh và dễ tiếp cận hơn, các bác sĩ cũng có kinh nghiệm chăm sóc bệnh nhân tốt hơn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết những thay đổi trong hành vi của cộng đồng năm 2020, bao gồm đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên và giãn cách xã hội, vẫn cần được duy trì cho đến khi thế giới hoàn toàn thoát khỏi “cơn ác mộng” này.

Hình: Marcos Cola/Unsplash.

WHO được cải tổ

Theo các chuyên gia tại Hội đồng Đại Tây Dương, WTO vốn đối mặt với một tương lai bất định do những quy tắc thương mại toàn cầu và hệ thống giải quyết tranh chấp bị đe dọa. Tuy nhiên, với việc tổng thống đắc cử Biden lên nắm quyền, Mỹ được cho là sẽ hợp tác chặt chẽ trở lại với EU, mang tới sự lãnh đạo mạnh mẽ và đồng thuận trong tổ chức, tránh viễn cảnh thương mại toàn cầu bị chia rẽ bởi chủ nghĩa bảo hộ. Các chuyên gia cho biết mục tiêu quan trọng hàng đầu trong năm 2021 là phục hưng nền thương mại toàn cầu dựa trên các quy tắc, thông qua ba bước. Trước hết là lựa chọn tổng giám đốc mới cho WTO sau khi ông Roberto Azevedo bất ngờ từ chức hồi tháng Tám. Tiếp đó là chọn người tham gia cơ chế giải quyết tranh chấp của tổ chức, bởi bộ phận này đã ngừng hoạt động kể từ khi Trump từ chối bổ nhiệm thành viên mới. Cuối cùng, WTO cần cải tổ sâu rộng dưới sự ủng hộ của các quốc gia thành viên.

Sự đổi mới của chủ nghĩa đa phương trong thế kỷ 21

Ông Biden cam kết hồi sinh chính sách đa phương của Mỹ, với động thái đơn giản đầu tiên sẽ là đưa Washington tái gia nhập tất cả cơ quan và thỏa thuận quốc tế mà Trump từng rút, như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc và hiệp định Paris về biến đổi khí hậu. Vai trò lãnh đạo của Mỹ có cơ hội đổi mới trong một hệ thống vốn đã được cải tổ của Liên Hợp Quốc, như đối với việc giải quyết những vấn đề trong không gian, vũ khí tự động, các hình thức mới của công nghệ sinh học lưỡng dụng và kỹ thuật địa lý. Đây là các vấn đề có rất ít thỏa thuận quốc tế giúp thiết lập những tiêu chuẩn và quy định. Thay vì chờ đến khi xảy ra thảm họa không thể tránh khỏi trong các lĩnh vực này, chính quyền Biden có thể tạo môi trường để những công nghệ mới được ứng dụng vì lợi ích chung.

Mỹ-Nga theo đuổi mối quan hệ vì lợi ích chung

VladimirPutin đang ở trong tình trạng tồi tệ phải đương đầu với không chỉ COVID-19 mà còn cả tình hình hỗn loạn trong nước. Giá dầu tằng từ 40 USD lên 50 USD đang phá hoại nền kinh tế Nga. Do đó, Putin có thể đang tìm kiếm một mối quan hệ ổn định hơn với Hoa Kỳ và châu Âu. Việc xây dựng lại mối quan hệ đó có thể bao gồm việc thiết lập một cấu trúc kiềm chế lẫn nhau – bắt đầu bằng việc gia hạn hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân. Ngoài ra, các bên còn có thể thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình ở Ukraine. Những mối quan hệ này có thể giúp Moscow một số lựa chọn ngoài sự phụ thuộc vào Trung Quốc.

Nguồn hình: White House.

Liên minh công nghệ và chống Trung Quốc

Ủy ban EU đã hình thành các ý tưởng về một “liên minh công nghệ” và hợp tác nhiều hơn với Hoa Kỳ để chống lại Trung Quốc, mặc dù các nước thành viên EU vẫn chưa có quyết định chính thức xem việc này như thế nào. EU cũng vẫn đang có ý định “đánh thuế” các công ty công nghệ khổng lồ của Mỹ, nếu không tìm cách cắt giảm vị thế thống trị thị trường của họ và vẫn tuân theo Quy định chung về bảo vệ dữ liệu nhằm đảm bảo quyền riêng tư của người tiêu dùng. Tuy nhiên, Biden có cơ hội sớm để xây dựng lại các mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, phối hợp tốt hơn giữa công nghệ và chính sách Trung Quốc, miễn là chính quyền của ông không xa lánh các đồng minh EU, bằng cách kêu gọi họ tham gia một cuộc chiến tranh lạnh mới chống lại Trung Quốc và Nga. Liên minh công nghệ Mỹ – EU, nếu xảy ra, sẽ đòi hỏi sự nhượng bộ của cả hai bên.

Theo Atlantic Council

Bức tranh Châu Á 2021

Share:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram
Share on whatsapp
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on telegram
Telegram
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email
Kênh Saigon Nhỏ: