Tin vịt đáng sợ không thua Coronavirus

Share:

Coronavirus rất nguy hiểm, nhưng có một thứ nguy hiểm không kém mà lại phát tán nhanh hơn cả virus, đó là các thông tin giả, thuyết âm mưu đã đẩy sự hoảng loạn, sợ hãi trong cộng đồng cao hơn, khi nạn dịch đang lan rộng khắp nơi thế giới.

“Vịt” chạy đầy mạng!

– Coronavirus phát ra từ phòng thí nghiệm ở Vũ Hán đấy!
– Nó phát thế nào được?
– Thì Trung Quốc có phòng thí nghiệm sản xuất vũ khí sinh học ở Vũ Hán. Một hôm, vì sơ ý nên các nhà nghiên cứu để một con ‘sổng chuồng’ ra ngoài, thế là nó lan tùm lum, gây chết người hàng loạt. Thế chiến thứ ba sắp bùng nổ rồi. Chiến tranh sinh học, bà biết hôn?
– Virus chứ đâu phải cọp, beo đâu mà sổng chuồng! Mà sao bà biết rõ thế?
– Ơ hay cái bà này! Trên mạng người ta nói hà rầm, bà cứ lên đấy mà xem. À, mà bà đã mua được mấy bao gạo rồi, mua nhiều nhiều nhá, mai mốt chợ đóng cửa đấy!
– Sao bà biết chợ sẽ đóng cửa?
– Ừ thì cứ lên mạng mà đọc. Bà này, cứ như người từ cung trăng xuống.

Cuộc đối thoại của hai người phụ nữ vang khắp một góc khu chợ người Việt ở khu Little Saigon. Những người đi ngang nghe được, về kể cho gia đình, bạn bè, thậm chí gặp người không quen cũng kể lại.

Những tin phát tán kiểu này, tuy vậy, cũng chỉ là ‘tập hai’ của cách truyền tin ‘không rõ nguồn gốc’. Những tin này thường được ‘phát’ trước trên các mạng xã hội.

Hồi tháng trước, trên trang Daily Beast đưa tin về ‘QAnon’ – một tài khoản ẩn danh trên Twitter đã thúc giục mọi người mau mua thuốc MMS về uống để tránh bệnh do coronavirus gây ra.

Theo Daily Beast, Cơ quan Quản lý Thực Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã nhiều lần cảnh báo người tiêu dùng không uống MMS vì đây là một chất tẩy độc hại, rất nguy hiểm có thể gây ra chứng nôn mửa nghiêm trọng, và bệnh suy gan cấp tính.

Nhiều tin khác, dù không có nguồn, vẫn được truyền đi khắp nơi, nào là: “Đài Loan đang che đậy những cái chết do virus gây ra, nên căn bệnh đã vượt khỏi tầm kiểm soát.”, hay  “Bill Gates, người đồng sáng lập Microsoft, hiện đang điều hành một tổ chức từ thiện, đứng đằng sau sự lây lan của virus.”, hoặc “Người Ý đã diễu hành trên đường phố, cáo buộc người dân Trung Quốc mang bệnh tật đến đất nước họ.”,…

Một dạng đưa tin không dẫn nguồn, được phát tán trên mạng. Hình: FB

“Với các phương tiện truyền thông xã hội, chúng ta như đang ở một thế giới hoàn toàn khác, khi ở trên đó không chỉ có tin tức của báo chí chính thống mà còn có những loại ‘báo lá cải’ câu view, câu khách, và bất cứ ai cũng có thể đẩy lên đó những tin đồn nhảm.” ông Michel Hockx, giáo sư văn học và văn hóa Trung Quốc thuộc Đại học Notre Dame nói.

Tin trên mạng lan rất nhanh. Một ‘mũi tên’ bắn ra có thể dính cả ngàn con chim. Một người viết status lên mạng xã hội, nếu người ấy có 500 friends, là có thể cả 500 người đó đọc được. Nếu một trong 500 người đó share hoặc ‘có ý kiến’ (comment) thì tin của người đầu tiên bắt đầu được chuyển tiếp. Nó giống như một khi có người nhiễm Covid-19 truyền cho những người khác, được tính là F, rời F1, F2, F3, F4… mà cách ‘truyền trên mạng’ này nhanh vũ bão, chẳng cần bắt tay, chạm mặt, văng nước miếng.

Coronavirus lây nhiễm từ người sang người rất kinh khủng, nhưng vẫn không nhanh bằng sự lan truyền tin tức trên mạng xã hội. Hình minh họa. (New York Times)

Thuyết âm mưu

Thật ra, tin tức trên các mạng truyền thông xã hội không đơn thuần là tin đồn nhảm, tin vịt của những người ‘vô công rỗi nghề’ lên tán dóc, mà đằng sau đó là cả một mưu đồ. Người ta gọi là ‘thuyết âm mưu’ (conspiracy).

Ngày 26-01, tờ Washington Times xuất bản một bài báo nói rằng sự bùng phát coronavirus có thể có nguồn gốc từ một phòng thí nghiệm quân sự ở Vũ Hán, Trung Quốc. Cơ sở duy nhất cho tuyên bố này là một trích dẫn của cựu sĩ quan tình báo Israel Dany Shoham, một chuyên gia về chiến tranh sinh học.

Tuy nhiên, Shoham nói rằng ông không muốn bình luận gì thêm. Trong bài viết cũng nêu rõ “không có bằng chứng hay dấu hiệu nào” cho thấy virus bị phát tán từ phòng thí nghiệm. Tuy vậy, truyền thông thế giới vẫn liên tục đăng tải các bài viết chạy theo nhận định trên, giả thuyết về vũ khí sinh học vẫn lan truyền rộng rãi từ mạng xã hội tới những trang web về thuyết âm mưu, thậm chí đăng lên cả những ấn phẩm tin tức quốc tế. 

Vipin Narang, giáo sư tại Viện Công nghệ Massachusetts, cũng bác bỏ giả thuyết về vũ khí sinh học bằng cách giải thích rằng theo lý thuyết, vũ khí sinh học “gây tỷ lệ tử vong cao, nhưng khả năng lây truyền thấp.”. Bà nói thêm rằng việc lan truyền tin đồn thất thiệt như vậy về dịch bệnh là “cực kỳ vô trách nhiệm.”

Tại Đài Loan, thông tin sai lệch liên quan đến coronavirus trên phương tiện truyền thông xã hội đã làm dấy lên mối lo ngại rằng Trung Quốc có thể đang sử dụng cuộc khủng hoảng để làm suy yếu chính phủ của hòn đảo tự trị này.

Summer Chen, tổng biên tập của Trung tâm FactCheck Đài Loan, một nhóm theo dõi đã tiết lộ những tin đồn và trò lừa đảo trực tuyến, cho biết nhóm của cô đã bận rộn hơn kể từ khi dịch bệnh bắt đầu so với trước cuộc bầu cử tổng thống Đài Loan vào tháng 1-2020.

“Từ mấy tháng nay, khi dịch bệnh bùng phát, mọi người lại thực sự thích thuyết âm mưu,” cô Chen nói, “Tại sao trong thời gian dịch bệnh, người ta lại chọn cách tin vào những thông tin khoa học không chính xác?”

Các thuyết âm mưu về coronavirus cũng đã xuất hiện nhiều trên chương trình trò chuyện chính trị chính của Channel One, Vremya Pokazhet (Time Will Tell), và thậm chí công khai hơn trên các chương trình tin tức.

Thuyết âm mưu được cho là có những mục đích khác nhau – trong trường hợp “Big Pharma” – thu lợi từ việc tạo ra vaccine chống lại coronavirus hoặc, trong trường hợp của Hoa Kỳ, đánh vào nền kinh tế Trung Quốc để làm suy yếu đối thủ cạnh tranh địa chính trị.

Chưa dính dịch, đã mắc bẫy ‘địch’

Trong cơn hoảng loạn của không gian mạng, nhiều người ‘trấn an’ nhau bằng cách đưa lên những liên kết để dẫn mọi người đến các trang web khác có những lời hứa hẹn về các loại thuốc thần tiên có thể trị được coronavirus. Và một khi đã ‘click’ vào link đó, coi như người dùng đã trao hết thông tin thẻ tín dụng và các chi tiết cá nhân khác một cách tự nguyện. Đến khi mất tiền hoặc lộ thông tin cá nhân thì chẳng biết kiện ai.

Công ty an ninh mạng Check Point cho biết hơn 4.000 trang web liên quan đến coronavirus bao gồm các từ như là ‘corona’ hoặc ‘covid’ đã được ghi danh từ đầu năm. Trong số đó, 3% được coi là độc hại và 5% khác là ‘đáng ngờ’.

Nghiên cứu của Sophos, một công ty an ninh mạng, cho thấy sự gia tăng siêu tốc tin nhắn được gọi là ‘lừa đảo’ nhắm vào người dân ở Ý, nơi đã gia nhập nhóm các quốc gia có số ca lây nhiễm Covid-19 cao nhất ngoài Trung Quốc. Những tin nhắn này liên kết đến một tài liệu của Microsoft Word, tuyên bố sẽ liệt kê các phương pháp chữa bệnh cho người bị nhiễm coronavirus. Khi người dùng tải xuống, đó là phần mềm độc hại có thể phá hủy các dữ liệu, thậm chí làm ‘tanh bành’ máy tính của người dùng. Nhiều người chưa kịp biết cách chữa bệnh thì đã phải tốn tiền mua máy tính mới.

Hồi tháng Hai, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đưa ra cảnh báo về các email giả từ WHO. Các email này mang mã độc nhằm xâm nhập vào thiết bị điện toán của người dùng khi họ vô tình mở ra.

Một lá thơ của WHO được xem là giả mạo. Hình: NBC Los Angeles.

John Gregory, phó tổng biên tập y tế của NewsGuard, cho biết công ty này đang cố gắng ngăn chặn những câu chuyện sai lệch lan truyền trên internet vì các thông tin sai lệch của coronavirus liên quan đến y học không giống những âm mưu khác mà công chúng đã xử lý. Có vẻ như độc hại hơn, nguy hiểm hơn.

Hết sức bình tĩnh và tỉnh táo

Tháng trước, WHO đã tổ chức một cuộc họp tại Thung lũng Silicon với các ‘đại gia internet’ của Mỹ, bao gồm cả Facebook và Twitter, để thảo luận về các cách để trấn áp thông tin sai lệch về dịch bệnh.

Phó chủ tịch ủy thác và an toàn của Twitter, Del Harvey, thừa nhận sự xuất của một số ‘tin vịt’, tin đồn liên quan đến coronavirus vô căn cứ trên “sân nhà” (platform) của mình, và đã khóa những tài khoản được cho là vi phạm.

Facebook cho biết đang hợp tác với các cơ quan y tế các tổ chức giám sát sức khỏe cộng đồng có uy tín như WHO, CDC và UNICEF để giúp cộng đồng có được những thông tin chính xác, kịp thời về coronavirus

YouTube, thuộc sở hữu của Google, cũng cho biết họ đang hợp tác chặt chẽ với WHO để giúp chống lại thông tin sai lệch. Người phát ngôn của YouTube, Farshad Shadloo, cho biết công ty đã có chính sách cấm các video quảng bá về phương pháp điều trị không có căn cứ để gây ngộ nhận cho người dùng.

Mark Zuckerberg – ông chủ của Facebook cập nhật trên trang cá nhân của mình: “Chúng tôi cũng tập trung cắt hoặc gỡ bỏ các thông tin sai lệch về coronavirus có khả năng đe dọa tính mạng của con người, loại bỏ các quảng cáo, thuyết âm mưu và tuyên bố không có cơ sở khoa học nói sẽ điều trị khỏi Covid-19.”

Một status đã bị Facebook ngăn chặn. Hình: FB

Những bước đi như vậy đã giành được lời khen ngợi từ các nhà phê bình, những người từ lâu đã kêu gọi ngành công nghiệp này nên đóng vai trò tích cực hơn trong việc kiểm soát một loạt các nội dung có hại trên internet. Tuy vậy, trên thực tế, sự kiểm soát này đã không ngăn chặn được ‘cơn lũ lụt’ của các câu chuyện huyền thoại và thuyết âm mưu liên quan đến coronavirus. Nội dung, hình ảnh xuất hiện trên các mạng xã hội đều có thể lưu trữ và lan truyền một khi người dùng kịp thời dùng lệnh ‘copy and paste’, hoặc dùng chức năng ‘Shift-PrtScn’ trên bàn phím để chụp lại màn hình.

Không thể phủ nhận những nỗ lực để ngăn chặn dòng tin tức giả mạo trong bối cảnh khủng hoảng sức khỏe cộng đồng toàn cầu, nhưng một khi nó đã tồn tại như ‘ngấm vào da thịt’, và gây lũng đoạn, việc ngăn chặn không phải một sớm một chiều. Người dùng thông minh là người nhận thức được nguồn tin đáng tin cậy. Còn nếu chưa thẩm định được, ngay lúc này đây, hãy cứ bình tĩnh và tỉnh táo. Không việc gì phải tự gây hoảng loạn cho chính mình.

Đ.T

Share:

Ý kiến độc giả
Quảng Cáo

Bài Mới

Quảng Cáo
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
LinkedIn
Email
Kênh Saigon Nhỏ: