Nhà Hát Lớn của Hòn ngọc Viễn Đông

Share:
Bên trong Nhà hát

Nhà hát Thành phố Sài Gòn (thường được gọi ngắn gọn là Nhà hát Thành phố) có mặt tiền hướng ra Công trường Lam Sơn và đường Đồng Khởi (trước 1975 là đường Tự Do), Quận 1. Nằm ở một vị trí thuận lợi tại trung tâm thành phố, đây được xem là nhà hát trung tâm, đa năng, chuyên tổ chức biểu diễn nghệ thuật sân khấu đồng thời cũng được sử dụng để tổ chức một số sự kiện lớn. Đây cũng là nhà hát thuộc loại lâu đời theo kiến trúc Tây Âu và được xem như một danh thắng của thành phố này.

Lịch sử

Năm 1863, sau khi chiếm được Nam Kỳ, chính quyền Pháp đã mời một đoàn hát sang biểu diễn tại Sài Gòn để giải trí cho quan chức thực dân, sĩ quan, binh lính viễn chinh Pháp. Lúc đầu, đoàn biểu diễn tạm tại nhà gỗ của dinh Thủy sư đề đốc tại Place de l’Horloge (Công trường Đồng hồ, góc đường Nguyễn Du – Đồng Khởi hiện nay). Các chương trình biểu diễn chủ yếu là ballet và opera, do chính quyền thực dân tại chỗ tài trợ. Nhưng không gian này quá chật hẹp, không đáp ứng nổi nhu cầu giải trí tăng cao của người Pháp. Tuy nhiên, chi phí cho việc này rất lớn, chưa xin được ngân sách từ chính quốc cho nên chính quyền Pháp tại Saigon cho dựng một nhà hát tạm ở vị trí Khách sạn Caravelle ngày nay. Năm 1898, Nhà hát lớn được khởi công ngay cạnh nhà hát cũ và đến ngày 1 Tháng Một năm 1900 thì khánh thành với khoảng 600 chỗ ngồi. Chi phí xây dựng vào khoảng 2,500,000 franc.

Công trình này được người Pháp gọi là le Theatre de l’Opera, còn người Việt thì gọi “rạp hát Tây”.

Giữa hai cuộc chiến tranh thế giới, việc đem gánh hát từ Pháp sang đây biểu diễn hoàn toàn do sự trợ cấp của chính quyền thành phố. Tuy có dự định nơi đây sẽ trở thành một khu trung tâm giải trí dành riêng cho những nhân vật sang trọng, nhưng Nhà hát Tây càng ngày càng mất khách, vì các tay ăn chơi bị các hộp đêm, các quán ăn có nhạc và khiêu vũ giúp vui thu hút hầu hết… Sau thời gian đầu hoạt động sôi nổi, nhà hát chỉ còn sinh hoạt cầm chừng với các buổi ca hát, hòa nhạc và cải lương. Do có nhiều chỉ trích về kiến trúc rườm rà và chi phí tổ chức tốn kém, nên chính quyền thành phố đã từng có ý định chuyển nhà hát thành nơi hòa nhạc (Salle de Concert). Tuy nhiên, ý định này đã không được thực hiện. Thay vào đó, năm 1943 phần trang trí, điêu khắc ở mặt tiền nhà hát bị xóa bỏ (tượng nữ thần nghệ thuật, các dây hoa, hai cây đèn…) nhằm trẻ trung hóa phong cách kiến trúc. Tuy nhiên, vào năm 1944, nhà hát bị phi cơ Đồng Minh oanh tạc, làm hư hại hại nặng, phải ngưng hoạt động.

Nhà hát Sài Gòn những năm đầu mới xây dựng

Sau khi Pháp tái chiếm Đông Dương, do hoàn cảnh chiến tranh, nhà hát không được tu bổ nhiều. Năm 1954, nơi đây được sử dụng làm nơi ở tạm cho các thường dân Pháp từ miền Bắc di dời vào Nam theo Hiệp định Genève. Năm 1955, nhà hát được tu bổ cải tạo nhưng lại được sử dụng với chức năng là tòa Trụ sở Quốc hội (sau gọi là nhà Hạ nghị viện) của chính quyền Việt Nam Cộng hòa (trụ sở Thượng nghị viện là Hội trường Diên Hồng, tức tòa nhà Sở giao dịch chứng khoán ngày nay).

Từ năm 1963 đến 1967, vì Quốc hội bị giải tán nên tòa nhà này được mang tên Nhà Văn Hóa. Đây là giai đoạn Đệ nhất Cộng hòa bị lật đổ nhưng Đệ nhị Cộng hòa chưa hình thành, miền Nam Việt Nam do Hội đồng quân sự lãnh đạo nên không có Quốc hội.

Sau năm 1975, Nhà hát được trả lại chức năng ban đầu là tổ chức biểu diện nghệ thuật. Năm 1998, nhân dịp 300 năm khai sinh Thành phố Sài Gòn, Chính quyền thành phố đã cho tu bổ lớn với phương châm bảo tồn phong cách kiến trúc ban đầu, với một số trang trí, điêu khắc nổi ở mặt tiền nhà hát như tượng nữ thần nghệ thuật, các dây hoa… được phục chế.

Hội đồng Thành phố cũng đã phê chuẩn một dự án tân trang nhà hát vào Tháng Mười Một 2007, với kinh phí dự liệu là 1.6 tỷ đồng. Trong dự án này, những bộ phận kiến trúc trùng tu được liệt kê như sau:

Mái ngói với những vật liệu chế tạo đúng theo khuôn mẫu của thời đó (1900).

Thay ghế ngồi bằng ghế đệm (giảm số ghế tầng trệt từ 559 xuống 500 chỗ ngồi).

Thay gạch lát nền.

Trùng tu các tượng phía trong nhà hát.

Trùng tu các điêu khắc nổi trên tường và các tượng theo đúng mẫu ban đầu.

Dự án hoàn tất cuối năm 2009. Công ty tổ chức các buổi trình diễn văn nghệ đã nhận 160.000 € trợ cấp của Thành phố Lyon (Pháp) để trang bị hệ thống chiếu sáng mỹ thuật về đêm.

Nhà hát Sài Gòn qua các thời kỳ

Kiến trúc

Nhà hát lớn Sài Gòn được mô phỏng theo mẫu nhà hát Opéra Garnier 900 chỗ ngồi tại Paris do kiến trúc sư Broger et Harloy thiết kế, nhưng giữ riêng nét đặc thù có một không hai. Tác giả của tòa kiến trúc này là các kiến trúc sư Félix Olivier, Ernest Guichard và Eugène Ferret xây dựng năm 1900 theo lối kiến trúc “flamboyant” của thời Đệ tam Cộng hòa Pháp. Cửa mặt tiền chịu ảnh hưởng nghệ thuật khá rõ nét của Petit Palais cất cùng năm tại Pháp. Thiết kế bên trong tân tiến với đầy đủ thiết bị cho âm thanh và ánh sáng. Ngoài tầng trệt còn hai tầng lầu tổng cộng 1,800 chỗ ngồi. Toàn bộ các mẫu trang trí, phù điêu mặt tiền và nội thất đều được một họa sĩ tên tuổi ở Pháp vẽ giống như mẫu của các nhà hát ở Pháp cuối thế kỷ 19 và gửi từ Pháp qua.

Tuy vậy, về phần trang trí ở mặt tiền nhà hát cũng có nhiều lời chỉ trích. Theo phong cách Đế quốc (sau được trang trí thêm theo phong cách Beaux Arts, rồi giản tiện hóa kiểu Art Deco), mặt tiền nhà hát được trang trí nhiều phù điêu và tượng đắp nổi giống như Tòa thị chính, nên bị chỉ trích là khá rườm rà và rối rắm. Vì vậy vào năm 1943, một số chi tiết trang trí này đã bị dỡ bỏ nhằm trẻ trung hóa phong cách kiến trúc. Vào năm 1998, nhân dịp kỷ niệm 300 thành lập Sài Gòn, chính quyền đương thời phục hồi chức năng cũ là nhà hát thành phố cũng như đã cho phục hồi một số trang trí như tượng hai nữ thần nghệ thuật, các dây hoa, hai cây đèn… Trong đợt cải tạo và nâng cấp nhà hát năm 1998, tổng kinh phí trùng tu phục chế vào khoảng 25 tỷ đồng thời giá bấy giờ.

Tượng đài Thủy quân lục chiến VNCH

Tượng đài Thủy quân lục chiến

Nguyên thủy, vườn hoa trước Nhà hát không có tượng đài. Năm 1967, chính quyền Đệ Nhị Cộng hòa Việt Nam đã cho xây dựng tượng đài Thủy quân lục chiến cao 9 mét, trong tư thế xung phong hướng vào trụ sở Hạ viện. Dư luận đương thời cho đó là một điềm gở khi quân đội “chĩa súng” vào Quốc hội.

Ngày 25 Tháng Bảy 1970, hai người Pháp phản đối chiến tranh là André Marcel Menras và Jean Pierre Debris đã trèo lên bệ tượng để phất cờ Việt cộng và rải truyền đơn kêu gọi phản chiến. Cả hai đều bị chính quyền Sài Gòn bắt giam và bị Tòa án binh Sài Gòn kết tội “phá rối trị an” với mức án bốn năm tù giam đối với Jean Pierre Debris và ba năm tù giam cho André Marcel Menras. Cả hai bị giam ở khám Chí Hòa rồi đều bị đày ra Côn Đảo mãi đến cuối năm 1972 thì được ân xá trả tự do và trục xuất về Pháp.

Nguồn: Ảnh tư liệu

Share:

Ý kiến độc giả
Quảng Cáo

Bài Mới

Quảng Cáo
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
LinkedIn
Email
Kênh Saigon Nhỏ: