Little Saigon

Thời trang nhanh đang giết chết hành tinh của chúng ta

170

Đ. TRANG

Thời trang được cho là một trong những ngành công nghiệp gây ô nhiễm kinh khủng nhất thế giới, nằm ngang hàng cùng với ngành công nghiệp dầu mỏ và than đá, nhưng chưa ai thật sự xem xét về tính nguy hại mà ngành công nghiệp này đang tác động lên Trái Đất.

“Các chị ơi, dịch bệnh thế này, Goodwill, thrift store, hay có nhà thờ nào lấy đồ cũ không, em đem tới donate (tặng), tủ quần áo nhà em…cứng ngắc rồi.”

Cô Linh Lê ở thành phố Fountain Valley, CA. đăng ‘lời kêu cứu’ trên của mình trên group của mạng xã hội, kèm theo lời giải thích: “Thật ra đồ nhà em không phải…đồ bỏ, có cái ‘áo em chưa mặc một lần’ luôn, chỉ là em mua được hàng sale-off, giờ thì…quá tải rồi.”

Linh Lê là một trong số những người nghiện mua sắm (Compulsive Buying Disorder – CBD), cách gọi của giáo sư về khoa học sức khỏe Ruth Engs thuộc trường Indiana University. Điều đáng nói là có đến 10-15% dân số trên thế giới…là Linh Lê, là CBD.

Cứ thấy sale-off là mua! Hình minh họa. Unsplash.

Khi nhu cầu mua sắm trở thành sở thích

Olivier Muldoon, tác giả bài viết mới đây trên Medium nhận định trong 30 năm qua, cách chúng ta nhìn nhận về quần áo đã thay đổi đáng kể – nhưng không phải là tốt hơn. “Thay vì sở hữu một vài sản phẩm chất lượng cao, nhiều người trong chúng ta chuyển sang tích trữ một số mặt hàng thời trang nhanh, chất lượng thấp, dù không có nhu cầu.” Muldoon viết.

Chính thói quen mua sắm cho…đỡ ghiền đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến mọi khía cạnh của cuộc sống, đặc biệt là tài nguyên thiên nhiên.

Theo số liệu, mức độ tiêu thụ quần áo trên toàn cầu tăng rất kinh khiếp, đã lên đến 62 triệu tấn mỗi năm và dự báo sẽ là 102 triệu tấn vào năm 2030. Trọng lượng hàng năm của hàng dệt may được sản xuất trên đầu người đã tăng hơn gấp đôi từ 5,9 kg lên 13 kg trong giai đoạn 1975-2018.

Kể từ khi mua sắm không chỉ là một nhu cầu cơ bản mà trở thành sở thích, số lượng quần áo được mua đã tăng vọt. Trong giai đoạn 1996–2012, ở Âu châu, lượng mua hàng may mặc đã tăng 40%.

Sự gia tăng mạnh mẽ này được thúc đẩy bởi mô hình thời trang nhanh (Fast Fashion), dạng thiết kế chỉ để trình diễn cho vui mắt, chứ không ai dám mặc. Những người ‘cuồng’ hàng thời trang, mua đem về nhét trong tủ quần áo. Người nghiện mà thiếu tiền, canh me hàng giảm giá, cũng mua về để đấy. Những loại quần áo này thậm chí không bao giờ nhìn thấy ánh sáng mặt trời.

Trước đại dịch, các thương hiệu thời trang sản xuất số lượng quần áo gần như gấp đôi so với năm 2000. Số liệu dự báo cho thấy sản xuất quần áo sẽ tăng với tốc độ hàng năm là 2%. Xu hướng này không có dấu hiệu chậm lại, khiến thời trang nhanh trở thành một vấn đề nghiêm trọng, cần phải có giải pháp để ngăn chặn.

Mua sắm quần áo trở thành sở thích. Hình minh họa. Unsplash.

Lãng phí!

Ở Canada, mỗi gia đình vứt bỏ trung bình 46 kg hàng dệt may mỗi năm, chiếm khoảng 8 đến 12% các bãi chôn lấp của thành phố. Thật không may, thời trang nhanh sẽ không biến mất, và nếu chúng ta tiếp tục tiêu thụ nhiều quần áo như hiện nay, điều đó có nghĩa là chúng ta sẽ tiếp tục lãng phí thời trang.

Chúng ta đã trở nên nghiện những món đồ thời trang giá rẻ và dùng ít lần. So với hai thập kỷ trước, chúng ta mua sắm quần áo gấp 4 lần mỗi năm. Và sau cùng, phần lớn những món đồ thời trang nhanh đó lại nằm trong bãi rác.

Lucy Siegle, một nhà báo điều tra về ảnh hưởng của thời trang lên môi trường, nói: “Chúng ta đang sản xuất hơn 100 tỷ sản phẩm may mặc từ sợi mỗi năm. Và Trái Đất không thể nào chịu nổi điều đó.”

Cho dù ở những nơi không trồng bông hay có những nhà máy dệt, việc liên tục mua và vứt đi những bộ quần áo vẫn có thể góp phần vào vấn nạn toàn cầu này.

Rác…quần áo.

Ô nhiễm môi trường

Nếu chúng ta không rời bỏ mô hình thời trang nhanh, hành tinh sẽ tiếp tục phải trả giá bằng lượng chất thải dệt khổng lồ và thiệt hại do tiêu dùng quá mức cần thiết. Nghiên cứu của năm 2017 cho thấy hơn 92 triệu tấn chất thải dệt nhuộm được đốt, gửi đến các nước thế giới thứ ba hoặc được đưa đến bãi chôn lấp mỗi năm.

Vào năm 2015, ngành công nghiệp may mặc cần tổng cộng 79 tỷ mét khối nước để duy trì sự phát triển của ngành. Văn phòng Thống kê Quốc gia ước tính 20% ​​ô nhiễm nước công nghiệp có thể là do quá trình xử lý dệt và nhuộm trong quá trình sản xuất. Các đại dương trên thế giới cũng không thoát khỏi những tác động. Năm 2018, Liên Hợp Quốc ước tính có tới 190.000 tấn vi nhựa tìm đường vào vùng nước sâu.

Nghiên cứu của Quantis (2018) cho thấy ngành công nghiệp thời trang tạo ra từ 4 đến 5 tỷ tấn khí thải CO2, chiếm 8 – 10% tổng lượng khí thải của thế giới. Mô hình thời trang nhanh có những hậu quả tiêu cực nghiêm trọng đối với tất cả các khía cạnh của thế giới tự nhiên. Do đó, rõ ràng rằng ngành công nghiệp thời trang, trong bối cảnh hiện tại, thể hiện một nguy cơ nghiêm trọng đối với tương lai của hành tinh mà chúng ta đang sinh sống.

190.000 tấn vi nhựa tìm đường vào vùng nước sâu. Hình: SOL-Organics.

Thử thách tư duy

Tuy nhiên, bất chấp sự thật, tư duy của chúng ta vẫn chưa thích ứng với mức độ nghiêm trọng của tình hình. Mặc dù mọi người đều nhận thức được ít nhất một số chi phí môi trường và xã hội liên quan đến mô hình thời trang nhanh, nhưng hành vi này thường được ‘biện minh’ bởi việc tiết kiệm tài chính và thực tế là ngành công nghiệp này giúp công dân thế giới thứ ba kiếm thu nhập.

Hệ thống giáo dục cũng đang làm chúng ta thất bại. Không chỉ có nỗi sợ hãi phi lý về việc mặc quần áo của người khác đã được giặt sạch sẽ, mà còn thiếu sự nhấn mạnh về việc thời trang nhanh đang tàn phá thế giới của chúng ta như thế nào.

Các tiêu chuẩn giáo dục cao cần được thiết lập ở cấp địa phương, bắt đầu từ giới trẻ, để có thể đặt nền móng cho nền kinh tế chia sẻ phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, các hệ thống giáo dục rất khó thay đổi, vì vậy chúng ta cần phải thực tế, nhưng việc cung cấp các chương trình giáo dục thay thế nên là một phần của bất kỳ giải pháp nào.

Khi tìm kiếm giải pháp cho vấn đề thời trang nhanh, chúng ta không thể tránh khỏi việc chuyển sang công nghệ. Liệu chúng ta có thể khai thác những lợi ích của blockchain, AI (Artificial-Intelligence) hoặc các công nghệ 4IR khác để giúp xã hội khôi phục sự cố định thời trang nhanh chóng không?

Thế giới sẽ mạnh mẽ hơn nếu tất cả chúng ta đều có mục tiêu chung: duy trì sự lựa chọn, sự đa dạng và giá cả của quần áo chúng ta mặc, nhưng để cải thiện chất lượng vật liệu, giảm lãng phí và tối ưu hóa cuộc sống trong quá trình này. Chúng ta phải hợp lực nếu muốn thay đổi để tốt hơn. Chúng ta không chỉ có thể tiết kiệm nước, giảm mức CO2, dọn dẹp tủ quần áo và cuộc sống của chúng ta nói chung, chúng ta có thể phục hồi nền kinh tế trong nước và củng cố cộng đồng.

Dọn dẹp tủ quần áo chưa đủ làm thay đổi tư duy để trả lại ‘sự sống’ cho hành tinh. Hình minh họa. Unsplash.

Đã đến lúc chúng ta bắt đầu đặt câu hỏi, tìm câu trả lời và triển khai chúng trước khi quá muộn. Tất cả mọi người đều có lợi, không nhất thiết chỉ là nơi chúng ta đang sống!

Ý kiến của bạn về vấn đề này thế nào? Hãy cho chúng tôi biết nhé!