Chúng ta có thể hoàn toàn tin tưởng ở Amazon?

Share:
Người giàu nhất thế giới, CEO Amazon, ông Jeff Bezos David Ryder/Getty Images)

NGUYỄN HÒA

Thời buổi này chắc hẳn ít người không biết đến Amazon.

Cách đây vài năm người ta mua sách mà không phải ra nhà sách, bây giờ thì mua hầu như bất kỳ cái gì cũng đều có thể không cần bước ra đường.

Mua hàng online không chỉ ở Mỹ hay các quốc gia phát triển mà ở các nước nghèo như Việt Nam, bây giờ người ta cũng online mua hàng.

Ông chủ của Amazon, Jeff Bazos trở thành người giàu nhất thế giới. Những chiếc xe tải mang logo cái miệng mỉm cười màu xanh, trở nên rất gần gủi, ngang dọc khắp đất Mỹ.

Những chiếc xe tải mang logo cái miệng mỉm cười màu xanh, trở nên rất gần gủi, ngang dọc khắp đất Mỹ.
(Hình: REUTERS/Lindsey Wasson)

Nhưng có phải tất cả đều “thuận lợi”? Cho Amazon lẫn người tiêu dùng? Amazon thì phát triển trong mọi lãnh vực, còn người tiêu dùng thì vừa có hàng rẻ, vừa tiện lợi, vừa an tâm?

Điều tra của báo The New Yorker, cho thấy một bức tranh phức tạp hơn rất nhiều hình ảnh bên ngoài mà tôi vừa đặt câu hỏi.

Bài tóm lược sau đây của bài báo Cổ máy không thể dừng, của nhà báo Charles Duhigg, viết về Amazon và ông chủ của của nó, có thể đem lại cho quí độc giả những hiểu biết rất hữu ích.

Không phải Duhigg là người đầu tiên viết về Amazon và Bezos. Trước đó tờ The Wall Street Journal cũng đã điều tra về đại công ty này, và cho thấy rằng có hàng ngàn sản phẩm bán trên Amazon được các cơ quan liên bang Hoa Kỳ nhận định là không an toàn, kể cả những món đồ chơi cho trẻ em có chứa chì, là một chất rất độc cho sức khỏe, cũng được bán trên Amazon.

Amazon không phải là nhà sản xuất các món hàng đó, nhưng họ đã không thể kiểm soát được chúng.

Một hãng đóng giày lâu đời tại San Francisco là Birkenstock gửi hàng của mình bán trên Amazon. Sau đó họ phát hiện ra rằng có rất nhiều hàng giả mang nhãn hiệu của họ cũng được bán trên Amazon. Birkenstock đã khiếu nại, nhưng Amazon trả lời rằng họ không thể tiết lộ thông tin của khách hàng, tức là những kẻ làm hàng giả bán trên hệ thống của họ. Birkenstock chấm dứt hợp đồng với Amazon, và vẫn phải giải quyết khiếu nại của khách hàng mua nhằm hàng giả tới tấp gửi đến đòi bồi thường.

Điều nguy hiểm nhất, theo những người gửi hàng bán trên Amazon, là Amazon đã trở thành nơi duy nhất bán hàng, và thế là nó phá vỡ nguyên tắc cạnh tranh của chủ nghĩa tư bản. Nói nôm na là Amazon muốn làm gì thì làm, các nhà sản xuất nhỏ không làm gì được Amazon nếu như Amazon chèn ép họ.

Sự phát triển tột bực của Amazon, một mặt tạo nên điều tốt rất hiển nhiên là hàng ngàn công ăn việc làm được tạo ra, nhất là tại những nơi kém phát triển của nước Mỹ. Tại những nơi này, ngành công nghiệp chế tạo của nước Mỹ không còn cạnh tranh lại những nước có nhân công rẻ, thì các kho hàng để phân phối của Amazon đôi khi là nơi tuyển dụng nhân công duy nhất cho cả vùng.

Một tác động tốt nữa, từ sự phát triển nhanh chóng của Amazon, là tham vọng không ngừng nghĩ của ông chủ Bezos cũng kích thích sự sáng tạo. Các kỹ sư làm việc cho Amazon được khuyến khích lúc nào cũng ở trong một trạng thái đầy kích thích như ngày đầu mới làm việc, để tránh tâm trạng buồn chán thường thấy khi người ta làm việc lâu ở một chổ nào đó. Đó chính là một trong những lý do quan trọng tạo ra những sản phẩm để đời cho sự sáng tạo, từ Amazon, như máy đọc sách Kindle chẳng hạn.

Những quyển sách được bày bán cùng với phiên bản Amazon Kindle. (Hình: Stephen Brashear/Getty Images)

Nhưng sự phát triển nhanh chóng đó của Amazon, được thúc đẩy bởi tham vọng không ngừng nghỉ của ông chủ Bezos, cũng gây ra những tác động không tốt. Có nhiều nơi công nhân làm việc kiệt sức. Các tài xế giao hàng phải chạy đua với thời gian, gây ra rất nhiều tai nạn.

Amazon lập ra những đội từa tựa như “Dư luận viên” ở các nước cộng sản, để tấn công lại những chỉ trích trên truyền thông và mạng xã hội. Những “Dư luận viên” này đặc biệt nhắm vào hoạt động của những nhà hoạt động nghiệp đoàn muốn thành lập nghiệp đoàn trong các khu nhà kho của Amazon, nhằm bảo vệ quyền lợi công nhân.

Điều lạ lùng nhất là mặc dù là một đại công ty giàu có hàng đầu thế giới nhưng Amazon đã không trả thuế thu nhập liên bang Hoa Kỳ, nhờ khéo léo “tránh thuế” một cách hợp pháp. Hai khoản tránh thuế lớn nhất của Amazon, theo điều tra của The New Yorker, là Amazon đã trả lương nhân viên bằng chứng khoán thay vì tiền mặt, và khoản chi tiêu vào việc nghiên cứu và phát triển.

New Yorker cũng đã đưa ra những chi tiết thú vị về quan điểm chính trị và xã hội của Bezoz, theo đó ông là người theo khuynh hướng Libertarian, rất không thích những hoạt động của nhà nước liên quan đến các chính sách xã hội. Trong năm nhà tỉ phú hàng đầu của nước Mỹ, chỉ có ông ta là người không tham gia vào một chương trình gọi là Giving Pledge. Các tỉ phú tham gia chương trình này hứa sẽ hiến tặng cho xã hội ít nhất là một nửa gia tài của họ. Các hoạt động xã hội từ thiện của Bezos cũng được cho là ít hơn rất nhiều so với những nhà tỉ phú khác.

Những người quen thân với Bezos được The New Yorker trích lời nói rằng Bezos rất dị ứng với việc phải có trách nhiệm đối với người khác. Đối với ông ta, khi làm việc rồi lãnh lương thế là đủ, ông ta không nghĩ là mình có trách nhiệm nhiều hơn việc trả lương cho người làm cho mình. Vì lý do đó mà ông ta từ chối tham gia vào việc giải quyết nạn vô gia cư của thành phố Seattle nơi Amazon đặt bản doanh, và ông ta cũng cho đóng băng quĩ về hưu của tờ Washington Post, khi mua tờ này vào năm 2013, nhân viên làm cho tờ báo này sẽ về hưu với ít quyền lợi hơn những người về hưu trước đây.

Cho tới nay, Bezos không quyên góp tiền duy nhất cho một đảng chính trị nào. Có vẻ như tả hay hữu, Dân chủ hay Cộng hòa đều không quan trọng với ông ta.

Tổng thống đương nhiệm Donald Trump, cũng là một tỉ phú, công khai không ưa Jeff Bezos. Ông Trump từng buộc tội Amazon tranh giành công ăn việc làm với những nhân viên bưu điện của nước Mỹ. Trong vụ đấu thầu xây dựng hệ thống máy tính tân tiến Cloud Computing cho Bộ Quốc phòng Mỹ, Amazon đã để mất hợp đồng về tay Microsoft. Dư luận đồn rằng một trong những lý do của thất bại là Tổng thống Trump không ưa ông Bezos.

Các ứng cử viên hàng đầu của Đảng Dân chủ như Bernie Sanders, Joe Biden, và nhất là bà Elizabeth Warren, dọa là sẽ “bẻ gãy” Amazon. Theo bà Warren, Amazon đã làm cho nền kinh tế thị trường bị bóp méo, bóp nghẹt sự cạnh tranh, là động lực phát triển của các xã hội tư bản dân chủ.

Điều kể trên rất thú vị vì hiện nay nước Mỹ đang ở trong trạng thái chính trị bị chia rẽ chưa từng thấy trong lịch sử, nhưng những người đứng đầu các khuynh hướng chia rẽ chính trị đối lập đó lại có một mục đích tấn công chung, là Jeff Bezos, người giàu nhất nước Mỹ, nhất thế giới.

Lược dịch từ The Unstoppable Machine, tác giả Charles Duhigg, The New Yorker, 21-10-2019.

Share:

Ý kiến độc giả
Quảng Cáo

Bài Mới

Quảng Cáo
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
LinkedIn
Email
Kênh Saigon Nhỏ: