Trung Quốc che giấu nguồn gốc đại dịch như thế nào

Nghiên cứu nguồn gốc phát xuất virus SARS-Cov-2 gây đại dịch Covid-19 là nhiệm vụ thiết yếu của giới khoa học nhằm tránh sự bùng phát của một đại dịch tương tự trong tương lai.
Share:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram
Share on whatsapp
Phóng sự của DAKE KANG, MARIA CHENG và SAM MCNEIL / Associated Press

Nghiên cứu nguồn gốc phát xuất virus SARS-Cov-2 gây đại dịch Covid-19 là nhiệm vụ thiết yếu của giới khoa học nhằm tránh sự bùng phát của một đại dịch tương tự trong tương lai. Nhưng ngay từ đầu đại dịch chính phủ Trung Quốc đã có hẳn một kế hoạch tinh vi và hiệu quả, được điều hành từ cấp cao nhất để ngăn cản việc thực hiện nhiệm vụ đó, và bưng bít mọi thông tin về nguồn gốc của dịch có thể dẫn tới việc truy cứu trách nhiệm của họ. Phóng sự điều tra độc quyền của hãng tin Mỹ Associated Press (AP).

Bài liên quan:

Nằm sâu trong các thung lũng tươi tốt ở miền nam Trung Quốc là lối vào một hầm mỏ cũ từng là nơi cư trú của loài dơi được biết tới là có họ hàng gần nhất với virus COVID-19.

Khu vực này được giới khoa học rất quan tâm vì nó có thể chứa manh mối về nguồn gốc của loại coronavirus đã giết chết hơn 1,7 triệu người trên toàn thế giới. Tuy nhiên, đối với các nhà khoa học và nhà báo, nó đã trở thành một hố đen không có thông tin vì tính nhạy cảm và bí mật về chính trị.

Một nhóm nghiên cứu về dơi gần đây đã đến thăm nơi này và cố gắng lấy mẫu nhưng tất cả mẫu vật đều bị tịch thu, hai người am tường vấn đề này cho biết. Các chuyên gia về coronavirus có lệnh không được nói chuyện với báo chí. Và vào cuối tháng 11, một nhóm các nhà báo của AP đã bị cảnh sát mặc thường phục đeo bám trên nhiều xe ô tô, bị chặn lối vào các con đường và các địa điểm nghiên cứu.

Đã hơn một năm kể từ khi người đầu tiên bị nhiễm coronavirus được phát hiện, cuộc điều tra của AP cho thấy chính phủ Trung Quốc đang kiểm soát chặt chẽ tất cả các nghiên cứu về nguồn gốc của virus, đàn áp nhiều người và ra sức thúc đẩy các giả thuyết rằng virus có thể đến từ bên ngoài Trung Quốc.

Theo các tài liệu nội bộ mà AP thu được, chính phủ Trung Quốc đã bỏ ra hàng trăm nghìn Mỹ kim tài trợ cho các nhà khoa học có liên kết với quân đội để nghiên cứu nguồn gốc của virus ở miền nam Trung Quốc. Nhưng họ giám sát các phát hiện của các nhà khoa học và bắt buộc việc xuất bản bất kỳ dữ liệu hoặc nghiên cứu nào phải được sự chấp thuận của một lực lượng đặc nhiệm mới do chính phủ Trung Quốc quản lý, dưới các mệnh lệnh trực tiếp của Chủ tịch Tập Cận Bình. Một vụ rò rỉ thông tin hiếm hoi từ bên trong chính phủ Trung Quốc với hàng chục trang tài liệu không công bố đã xác nhận điều mà nhiều người đã nghi ngờ từ lâu: Cuộc đàn áp đến từ cấp cao nhất.

Kết quả là, rất ít thông tin được công khai. Nhà cầm quyền Trung Quốc đang hạn chế nghiêm trọng thông tin và cản trở sự hợp tác với các nhà khoa học quốc tế.

“Họ đã tìm thấy gì?” Gregory Grey, nhà dịch tễ học của Đại học Duke, người giám sát một phòng thí nghiệm ở Trung Quốc nghiên cứu sự lây truyền các bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người, nêu câu hỏi. “Có thể dữ liệu của họ không thuận lợi, hoặc có thể họ đã thủ tiêu dữ liệu vì lý do chính trị nào đó. Tôi không biết… Tôi ước gì tôi biết được.”

Cuộc điều tra của AP dựa trên hàng chục cuộc phỏng vấn với các nhà khoa học và quan chức Trung Quốc và nước ngoài, cùng với các thông báo công khai, email bị rò rỉ, dữ liệu nội bộ và các tài liệu từ nội các chính phủ và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc (CDC Trung Quốc). Nó phơi bày một mô thức kiểm soát bí mật và từ trên xuống của chính phủ Trung Quốc, thể hiện rõ ràng trong suốt đại dịch.

Như AP đã ghi nhận trước đây, mô thức của Trung Quốc đã trì hoãn việc cảnh báo đại dịch, ngăn chặn việc chia sẻ thông tin với Tổ chức Y tế Thế giới và cản trở việc xét nghiệm sớm. Các nhà khoa học quen thuộc với hệ thống y tế công cộng của Trung Quốc nói rằng cách hành xử tương tự cũng áp dụng cho các nghiên cứu nhạy cảm.

“Họ chỉ chọn những người họ có thể tin tưởng, những người mà họ có thể kiểm soát,” một chuyên gia y tế công cộng làm việc thường xuyên với CDC Trung Quốc, từ chối nêu danh tính vì sợ bị trả thù, cho biết. “Các nhóm của quân đội và những người khác đang làm việc chăm chỉ về vấn đề này, nhưng liệu nó có được công bố hay không thì hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả nghiên cứu.”

Đại dịch đã làm đổ vỡ danh tiếng của Bắc Kinh trên trường toàn cầu và các nhà lãnh đạo Trung Quốc cảnh giác với bất kỳ phát hiện nào cho thấy họ đã sơ suất trong việc để cho dịch bệnh lây lan ra thế giới. Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc và Ủy ban Y tế Quốc gia, nơi đang quản lý nghiên cứu về nguồn gốc của coronavirus, đã không trả lời yêu cầu bình luận. 

“Loại coronavirus mới đã được phát hiện ở nhiều nơi trên thế giới. Các nhà khoa học nên thực hiện nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế trên phạm vi toàn cầu,” Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói trong một bản fax.

Một vài nhà khoa học Trung Quốc nói rất ít thông tin được chia sẻ đơn giản vì không có gì quan trọng được phát hiện. Trương Vĩnh Chân (Zhang Yongzhen), một nhà virus học nổi tiếng của Trung Quốc, cho biết: “Chúng tôi đã tìm kiếm, nhưng chúng tôi đã không tìm thấy nó”.

Các nhà lãnh đạo của Trung Quốc không đơn độc trong việc chính trị hóa nghiên cứu về nguồn gốc của virus. Vào tháng 4, Tổng thống Donald Trump đã đình chỉ một dự án do Hoa Kỳ tài trợ nhằm xác định các bệnh nguy hiểm ở động vật ở Trung Quốc và Đông Nam Á, cắt đứt mối quan hệ giữa các nhà khoa học Trung Quốc và Mỹ và làm phức tạp thêm việc tìm kiếm nguồn gốc virus. Ông Trump cũng cáo buộc Trung Quốc gây ra đại dịch từ một vụ tai nạn tại phòng thí nghiệm ở Vũ Hán – một giả thuyết mà một số chuyên gia cho rằng không thể loại trừ nhưng vẫn chưa có bằng chứng chắc chắn.

Nghiên cứu về nguồn gốc của COVID-19 là hết sức thiết yếu đối với việc ngăn chặn các đại dịch trong tương lai. Mặc dù một nhóm chuyên gia quốc tế của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) có kế hoạch đến thăm Trung Quốc vào đầu tháng 1-2021 để điều tra nguyên nhân bắt đầu đại dịch nhưng các thành viên và chương trình làm việc của nhóm này phải được Trung Quốc chấp thuận.

Một số chuyên gia y tế công cộng cảnh báo việc Trung Quốc từ chối cấp quyền tiếp cận cho các nhà khoa học quốc tế đã gây thiệt hại cho sự hợp tác toàn cầu nhằm xác định chính xác nguồn gốc của đợt bùng phát SARS gần hai thập kỷ trước. Jonna Mazet, giám đốc điều hành của One Health Institute thuộc Đại học UC Davis cho biết sự thiếu hợp tác giữa các nhà khoa học Trung Quốc và Hoa Kỳ là “một sự thất vọng” và việc các nhà khoa học Mỹ không được làm việc ở Trung Quốc là “thật tai hại.” “Có rất nhiều suy đoán xung quanh nguồn gốc của loại virus này. Chúng ta cần phải lùi lại … và để cho các nhà khoa học có được câu trả lời thực sự mà không cần đổ lỗi cho nhau”, Mazet nói.

*

Cuộc săn lùng bí mật về nguồn gốc của COVID-19 cho thấy chính phủ Trung Quốc đã cố gắng lèo lái câu chuyện như thế nào.

Cuộc tìm kiếm bắt đầu ở chợ động vật sống Hoa Nam (Huanan) ở Vũ Hán, một khu phức hợp rộng rãi, thấp lè tè, nơi nhiều ca nhiễm coronavirus ở người đầu tiên được phát hiện. Ban đầu, các nhà khoa học nghi ngờ virus đến từ động vật hoang dã bán trong chợ, chẳng hạn như con cầy hương từng liên quan đến sự lây lan của dịch SARS.

Vào giữa tháng 12 năm ngoái, người bán hàng Khương Đại Phát (Jiang Dafa) ở chợ Hoa Nam bắt đầu nhận thấy mọi người đang đổ bệnh. Trong số những người đầu tiên có một người làm bán thời gian độ tuổi 60, giúp thu dọn xác động vật tại một quầy hàng; chẳng bao lâu sau, một người bạn chơi cờ với ông ta cũng đổ bệnh. Người thứ ba, một người đánh bắt hải sản ở độ tuổi 40, đã bị nhiễm bệnh và sau đó đã chết.

Từ cuối tháng 12 năm ngoái, bệnh nhân bắt đầu tràn vào các bệnh viện gần đó, gây ra báo động và cảnh báo cho CDC Trung Quốc. Giám đốc CDC Gao Fu (Cao Phúc) ngay lập tức cử một đội đến Vũ Hán để điều tra.

Lúc đầu, việc điều tra dường như tiến triển nhanh chóng.

Vào đêm ngày 01-01-2020, khu chợ động vật đột nhiên bị ra lệnh đóng cửa, cấm những người bán hàng lấy đồ đạc của họ, Khương nói. Các nhà nghiên cứu của CDC Trung Quốc đã thu thập 585 mẫu môi trường từ tay nắm cửa, nước thải và sàn của khu chợ, và chính quyền đã phun chất khử trùng vào khu chợ. Sau đó, họ dọn tất cả mọi thứ bên trong ra ngoài và thiêu hủy.

Dữ liệu nội bộ của CDC Trung Quốc do AP thu được cho thấy vào ngày 10 và 11-1-2020, các nhà nghiên cứu đã giải mã hàng chục mẫu môi trường lấy ở chợ Vũ Hán. Gary Kobinger, một nhà vi trùng học người Canada tư vấn cho WHO, đã gửi email cho các đồng nghiệp của mình chia sẻ mối lo ngại của ông rằng coronavirus có nguồn gốc từ chợ. “Corona (virus) này rất gần với SARS,” ông Kobinger viết vào ngày 13-01. “Nếu chúng ta bỏ qua sự tình cờ… thì tôi sẽ xem xét những con dơi ở những khu chợ này (bán và ‘hoang dã’).”

Đến cuối tháng Một, truyền thông nhà nước Trung Quốc thông báo có 33 mẫu môi trường cho kết quả dương tính với coronavirus. Trong một báo cáo cho WHO, các quan chức Trung Quốc cho biết 11 mẫu vật giống loại coronavirus mới hơn 99%. Họ cũng nói với cơ quan y tế Liên hiệp quốc rằng chuột cống và chuột nhà có nhiều ở chợ, và hầu hết các mẫu dương tính đều tập trung tại một khu vực chợ nơi bán động vật hoang dã.

Khi coronavirus tiếp tục lây lan nhanh chóng vào tháng Hai, các nhà khoa học Trung Quốc đã công bố một loạt tài liệu nghiên cứu về COVID-19. Khi ấy, một bài báo của hai nhà khoa học Trung Quốc đề xuất mà không có bằng chứng cụ thể rằng virus có thể đã bị rò rỉ từ phòng thí nghiệm Vũ Hán ở gần chợ. Bài báo sau đó đã bị gỡ xuống, nhưng nó làm tăng nhu cầu kiểm soát hình ảnh của chính quyền.

Các tài liệu nội bộ cho thấy nhà nước Trung Quốc đã sớm yêu cầu tất cả các nghiên cứu về coronavirus phải được các quan chức chính phủ cấp cao phê duyệt – một chính sách mà các nhà phê bình cho rằng làm tê liệt các nỗ lực nghiên cứu.

Một thông báo của CDC Trung Quốc gửi các phòng thí nghiệm vào ngày 24-2 đã đưa ra quy trình phê duyệt mới cho việc xuất bản thông tin, theo “chỉ thị quan trọng” của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.  Các thông báo khác yêu cầu nhân viên CDC không chia sẻ bất kỳ dữ liệu, mẫu vật hoặc thông tin nào khác liên quan đến coronavirus với các tổ chức hoặc cá nhân bên ngoài.

Sau đó, vào ngày 2 tháng 3, truyền thông nhà nước đưa tin ông Tập nhấn mạnh “sự phối hợp” trong việc nghiên cứu coronavirus.

Ngày hôm sau, Quốc vụ viện, tức nội các Trung Quốc, tập trung toàn bộ quyền xuất bản về COVID-19 vào một lực lượng đặc nhiệm. Thông báo do AP thu được và được đánh dấu là “không được công khai”, có phạm vi rộng hơn nhiều so với các thông báo trước đó của CDC, áp dụng cho tất cả các trường đại học, công ty và các tổ chức y tế và nghiên cứu.

Lệnh cho biết việc truyền thông và công bố nghiên cứu phải được tổ chức giống như “một ván cờ” dưới sự hướng dẫn của ông Tập, và các đội tuyên truyền và dư luận phải “hướng dẫn việc công bố thông tin”. Nó tiếp tục cảnh báo rằng những người xuất bản thông tin mà không được phép, “gây ra tác động xấu nghiêm trọng đến xã hội, sẽ phải chịu trách nhiệm.”

“Các quy định rất nghiêm ngặt và chúng không có ý nghĩa gì”, một cựu phó giám đốc CDC Trung Quốc, người từ chối nêu tên vì được yêu cầu không nói chuyện với giới truyền thông, cho biết. “Tôi nghĩ nó mang tính chính trị, bởi vì người ở nước ngoài có thể tìm thấy những điều được nói tới có thể mâu thuẫn với những gì Trung Quốc nói, vì vậy tất cả đều phải được kiểm soát.”

Sau những mệnh lệnh bí mật, làn sóng các bài nghiên cứu chậm lại đến mức nhỏ giọt. Mặc dù trong những tháng sau đó nhà nghiên cứu Lưu Quân (Liu Jun) của CDC Trung Quốc đã quay lại chợ Hoa Nam gần 20 lần để thu thập khoảng 2.000 mẫu vật, nhưng không có thông tin gì được tiết lộ về những gì họ tìm thấy.

Vào ngày 25 tháng 5, giám đốc CDC Cao Phúc cuối cùng phải phá vỡ sự im lặng xung quanh khu chợ này trong một cuộc phỏng vấn với đài truyền hình Phượng Hoàng của Trung Quốc (China’s Phoenix TV). Ông Cao cho biết, không giống như các mẫu môi trường, không có mẫu động vật nào từ chợ cho kết quả dương tính. Thông tin này gây ngạc nhiên cho các nhà khoa học vì họ thậm chí không biết các quan chức Trung Quốc đã lấy mẫu từ động vật. Nó cũng loại trừ khả năng khu chợ là nguồn gốc phát xuất coronavirus. Cũng có các nghiên cứu sâu hơn cho thấy nhiều trường hợp nhiễm bệnh đầu tiên không liên quan đến chợ.

*

Với giả thuyết về khu chợ đi vào ngõ cụt, các nhà khoa học chú ý nhiều hơn đến việc săn tìm virus ngay tại nguồn gốc của nó: loài dơi.

Cách xa khu chợ ẩm ướt ở Vũ Hán gần một ngàn dặm, loài dơi sinh sống trong mê cung những hang động đá vôi ngầm ở tỉnh Vân Nam. Với nền đất nhiều mùn, nhiều sương mù và thực vật phát triển dày đặc, khu vực phía nam Trung Quốc giáp biên giới với Lào, Việt Nam và Miến Điện là một trong những khu vực sinh học đa dạng nhất trái đất.

Tại một hang động ở Vân Nam mà phóng AP đã đến thăm có những chiếc rễ cây to bám trên lối vào, những con dơi bay tứ tung vào lúc hoàng hôn và bay trên mái nhà của một ngôi làng nhỏ gần đó. Phân dơi màu trắng bắn tung tóe trên mặt đất gần một bàn thờ ở sâu trong hang động, những sợi dây cầu nguyện màu đỏ và vàng của Phật tử được treo trên các nhũ đá. Dân làng cho biết hang động từng là một nơi linh thiêng do một nhà sư Phật giáo từ Thái Lan trụ trì.

Sự tiếp xúc gần gũi giữa dơi và người cầu nguyện, săn bắn hoặc khai thác trong hang động đã khiến các nhà khoa học phải cảnh báo. Mã di truyền của coronavirus mới rất giống với mã di truyền của coronavirus ở loài dơi và hầu hết các nhà khoa học nghi ngờ COVID-19 đã nhảy từ dơi sang người hoặc trực tiếp, hoặc qua động vật trung gian.

Bởi vì dơi chứa coronavirus được tìm thấy ở Trung Quốc và khắp vùng Đông Nam Á, động vật hoang dã là vật chủ của COVID-19 có thể có ở bất cứ đâu trong khu vực, Vương Lâm Phát (Linfa Wang) tại Trường Y hợp tác giữa Đại học Duke và Đại học Quốc gia Singapore (NUS) ở Singapore cho biết. “Có những con dơi ở đâu đó mang một loại virus giống đến 99,9% với coronavirus. Dơi không tôn trọng những đường biên giới”.

Nghiên cứu COVID-19 vì thế cũng đang được tiến hành ở các nước như Thái Lan, nơi tiến sĩ Supaporn Wacharapluesadee, một chuyên gia về coronavirus, dẫn đầu các nhóm nhà khoa học tiến sâu vào vùng nông thôn để thu thập mẫu vật từ dơi. Trong một chuyến thám hiểm vào tháng 8, Supaporn nói với AP rằng virus có thể được tìm thấy ở “bất cứ đâu” có dơi.

Các nhà khoa học Trung Quốc đã nhanh chóng bắt đầu thử nghiệm các vật chủ tiềm năng là động vật. Hồ sơ cho thấy Hạ Học Sơn (Xia Xueshan), một chuyên gia về bệnh truyền nhiễm, đã nhận được khoản tài trợ của chính phủ 1,4 triệu RMB (214.000 USD) để sàng lọc COVID-19 trong động vật ở Vân Nam. Truyền thông nhà nước đưa tin hồi tháng Hai rằng nhóm của ông Hạ đã thu được hàng trăm mẫu vật từ dơi, rắn, chuột tre và các động vật khác; họ còn đăng hình ảnh các nhà khoa học đeo mặt nạ mặc áo blouse trắng phòng thí nghiệm quây quần xung quanh một con nhím lớn bị nhốt trong lồng.

Thế rồi chính phủ Trung Quốc bắt đầu đưa ra các hạn chế. Dữ liệu về các mẫu vật vẫn chưa được công bố rộng rãi và ông Hạ không trả lời yêu cầu phỏng vấn. Mặc dù Hạ là đồng tác giả hơn chục bài báo trong năm nay nhưng qua xem xét của AP chỉ có hai bài về COVID-19 và không tập trung vào nguồn gốc của nó.

Ngày nay, các hang động mà các nhà khoa học đã từng khảo sát đang được chính quyền giám sát chặt chẽ. Các nhân viên an ninh đã theo dõi nhóm phóng viên AP tại ba địa điểm trên khắp Vân Nam, và ngăn không cho nhà báo đến thăm một hang động nơi mà vào năm 2017 các nhà nghiên cứu đã xác định được loài dơi gây ra bệnh SARS. Tại lối vào địa điểm thứ hai, một hang động khổng lồ chật ních khách du lịch chụp ảnh tự sướng, nhà chức trách đã đóng cổng không cho phóng viên AP vào. “Chúng tôi vừa nhận được cuộc gọi từ trên huyện,” một quan chức cho biết, trước khi một cảnh sát vũ trang xuất hiện.

Đặc biệt nhạy cảm là khu hầm mỏ cũ nơi họ hàng gần nhất của virus COVID-19 – được gọi là virus “RaTG13” – được tìm thấy. Virus RaTG13 được phát hiện sau một đợt bùng phát vào năm 2012, khi sáu người đàn ông đột ngột ngã bệnh sau khi dọn cái hầm mỏ cũ chứa đầy phân dơi; họ có những đợt viêm phổi bí ẩn và ba người thiệt mạng. Viện virus Vũ Hán và CDC Trung Quốc đều nghiên cứu coronavirus dơi từ mỏ này. Và mặc dù hầu hết các nhà khoa học tin virus COVID-19 có nguồn gốc tự nhiên, một số người nói rằng nó hoặc họ hàng gần gũi với nó có thể đã được vận chuyển đến Vũ Hán và bị rò rỉ ra ngoài do nhầm lẫn. Chuyên gia về dơi Thạch Chính Lệ (Shi Zhengli) của Viện virus học Vũ Hán đã nhiều lần phủ nhận giả thuyết này, nhưng chính quyền Trung Quốc vẫn chưa cho phép các nhà khoa học nước ngoài điều tra.

Một số nhà khoa học được nhà nước hậu thuẫn cho biết, việc nghiên cứu đang tiến hành bình thường. Nhà virus học nổi tiếng Trương Vĩnh Chân nói ở đầu bài – người đã nhận được một khoản tài trợ 1,5 triệu nhân dân tệ (230.000 USD) để tìm kiếm nguồn gốc virus – nói rằng các nhà khoa học hợp tác với ông đã gửi cho ông mẫu vật từ khắp nơi, kể cả mẫu vật từ dơi ở Quý Châu ở miền nam Trung Quốc và chuột ở Hà Nam cách hàng trăm dặm về phía bắc.

“Dơi, chuột, có con coronavirus mới nào trong chúng không? Chúng có loại coronavirus đặc biệt này không? Chúng tôi đã làm công việc này trong hơn một thập niên, không phải chúng tôi mới bắt đầu ngày hôm nay,” ông Trương nói. Ông Trương từ chối xác nhận hoặc bình luận về các báo cáo rằng phòng thí nghiệm của ông ta bị đóng cửa một thời gian ngắn sau khi ông công bố trình tự gen của coronavirus trước khi nhà chức trách cho phép. Ông nói ông chưa nghe về bất kỳ hạn chế đặc biệt nào đối với việc công bố các bài báo, và bài đánh giá duy nhất mà ông phải trải qua là cuộc đánh giá khoa học thông thường của tổ chức của ông.

Nhưng các nhà khoa học không có sự hậu thuẫn của nhà nước lại phàn nàn rằng hiện nay việc xin chính quyền chấp thuận cho lấy mẫu động vật ở miền nam Trung Quốc là vô cùng khó khăn và người ta biết rất ít về phát hiện của các nhóm do chính phủ tài trợ.

*

Ngay cả khi họ đã kiểm soát được việc nghiên cứu ở Trung Quốc, chính quyền Bắc Kinh còn thúc đẩy các giả thuyết cho rằng coronavirus đến từ nước khác.

Hồ sơ cho thấy, chính quyền Trung Quốc đã trao cho Tất Ngọc Hải (Bi Yuhai), một khoa học gia thuộc Viện hàn lâm Khoa học Trung Quốc dẫn đầu cuộc nghiên cứu nguồn gốc virus, khoản tài trợ 1,5 triệu RMB (230.000 USD). Một bài báo do Tất đồng tác giả nói rằng vụ bùng phát dịch trong một siêu thị ở Bắc Kinh hồi tháng 6 có thể là từ các gói cá đông lạnh bị ô nhiễm nhập cảng từ châu Âu.

Truyền thông do nhà nước Trung Quốc kiểm soát đã dùng lý thuyết này để cho rằng đợt bùng phát dịch ban đầu ở Vũ Hán có thể bắt đầu từ hải sản nhập cảng từ nước ngoài – một lập luận mà các nhà khoa học quốc tế đều bác bỏ. Tổ chức WHO nói rằng rất khó có khả năng con người bị nhiễm COVID-19 qua thực phẩm đóng gói, và quan niệm COVID-19 không bắt đầu ở Trung Quốc là “mang tính suy đoán cao”. Ông Tất không trả lời yêu cầu phỏng vấn và Trung Quốc đã không cung cấp đủ mẫu virus để phân tích.

Báo chí nhà nước Trung Quốc cũng phát tán rộng rãi thông tin về các nghiên cứu ban đầu ở châu Âu cho thấy COVID-19 được tìm thấy trong các mẫu nước thải ở Ý và Tây Ban Nha vào năm ngoái. Nhưng các nhà khoa học đã bác bỏ phần lớn các nghiên cứu này và bản thân các nhà nghiên cứu cũng thừa nhận rằng họ không tìm thấy đủ các mảnh virus để xác định chính xác xem đó có phải là coronavirus hay không.

Trong vài tuần gần đây, truyền thông nhà nước Trung Quốc đã lấy một nghiên cứu của một nhà khoa học Đức ra khỏi bối cảnh của nó để diễn dịch rằng đại dịch đã bắt đầu ở Ý. Nhà khoa học Alexander Kekule, Giám đốc Viện Nghiên cứu An toàn Sinh học, đã nhiều lần khẳng định, ông tin rằng loại virus này xuất hiện lần đầu tiên ở Trung Quốc.

Các tài liệu nội bộ cho thấy các cơ quan chính phủ khác nhau của Trung Quốc cũng đã tài trợ cho các nghiên cứu về vai trò có thể có của con tê tê Đông Nam Á – một loài thú ăn kiến ​​có vảy từng được đánh giá cao trong y học cổ truyền Trung Quốc – như một vật chủ trung gian truyền virus từ động vật sang người. Trong vòng ba ngày của tháng Hai, các nhà khoa học Trung Quốc đã đưa ra bốn bài báo riêng biệt về coronavirus liên quan đến COVID-19 trong những con tê tê Malayan nhập cảng từ Đông Nam Á bị các quan chức hải quan ở Quảng Đông bắt giữ.

Nhưng nhiều chuyên gia nói rằng lý thuyết này khó có thể xảy ra. Ông Vương thuộc Trường Y Duke-NUS ở Singapore cho biết việc tìm kiếm coronavirus ở tê tê dường như không được “định hướng về mặt khoa học”. Ông nói rằng các mẫu máu là bằng chứng thuyết phục nhất về sự hiện diện của COVID-19 ở các loài động vật có vú quý hiếm song cho đến nay vẫn chưa tìm thấy kết quả phù hợp nào. WHO cho biết hơn 500 loài động vật khác, bao gồm mèo, chồn và chuột đồng, đang được nghiên cứu là vật chủ trung gian có thể gây ra COVID-19.

*

Chính phủ Trung Quốc cũng đang hạn chế và kiểm soát việc tìm kiếm “bệnh nhân số không” thông qua việc xét nghiệm lại các mẫu bệnh cúm cũ. 

Các bệnh viện Trung Quốc thu thập hàng nghìn mẫu bệnh phẩm mỗi tuần từ những bệnh nhân có các triệu chứng cúm và bảo quản trong tủ đông. Ông Ray Yip, giám đốc sáng lập văn phòng CDC Hoa Kỳ tại Trung Quốc cho biết các mẫu bệnh phẩm này có thể dễ dàng được kiểm tra lại để tìm COVID-19, mặc dù sau đó chính trị có thể sẽ quyết định liệu kết quả có nên được công khai hay không.

“Sẽ thật điên rồ nếu họ không làm việc đó,” Yip nói. “Giới lãnh đạo chính trị sẽ chờ thông tin để xem, thông tin này có khiến Trung Quốc trông ngu xuẩn hay không? … Nếu việc đó khiến Trung Quốc trông ngu xuẩn, họ sẽ không làm vậy. “

Tại Hoa Kỳ, các quan chức CDC từ lâu đã kiểm tra khoảng 11.000 mẫu ban đầu được thu thập trong chương trình giám sát cúm kể từ ngày 01-01-2020. Và ở Ý, các nhà nghiên cứu gần đây đã tìm thấy một cậu bé bị ốm vào tháng 11-2019 và sau đó có kết quả dương tính với coronavirus.

Nhưng ở Trung Quốc, các nhà khoa học mới chỉ công bố dữ liệu xét nghiệm hồi cứu từ hai bệnh viện giám sát dịch cúm ở Vũ Hán – trong số ít nhất 18 bệnh viện ở tỉnh Hồ Bắc và hơn 500 bệnh viện trên toàn quốc. Dữ liệu chỉ bao gồm 520 mẫu trong số 330.000 mẫu được thu thập ở Trung Quốc vào năm ngoái.

Những lỗ hổng to lớn này trong nghiên cứu không chỉ do thiếu thử nghiệm mà còn do thiếu minh bạch. Dữ liệu nội bộ do AP thu được cho thấy vào ngày 6-2, CDC Hồ Bắc đã kiểm tra hơn 100 mẫu ở Hoàng Cương, một thành phố phía đông nam Vũ Hán. Nhưng kết quả vẫn chưa được công khai.

Thông tin ít ỏi đã được tiết lộ cho thấy virus đã lưu hành rộng rãi bên ngoài Vũ Hán vào năm 2019 – một phát hiện có thể đặt ra câu hỏi khó xử cho các quan chức Trung Quốc về việc không xử lý sớm ổ dịch. Các nhà nghiên cứu Trung Quốc phát hiện ra rằng một đứa trẻ cách Vũ Hán hơn một trăm cây số đã bị nhiễm virus vào ngày 2-1-2020, cho thấy virus đã lây lan rộng rãi vào tháng 12. Nhưng các mẫu trước đó đã không được kiểm tra, theo một nhà khoa học có kiến ​​thức trực tiếp về cuộc nghiên cứu này. Nhà khoa học giấu tên cho biết: “Có một sự lựa chọn rất cẩn trọng về khoảng thời gian nghiên cứu, bởi vì nghiên cứu quá sớm có thể là quá nhạy cảm,” nhà khoa học giấu tên nói.

Một báo cáo của WHO được viết vào tháng 7 nhưng được công bố vào tháng 11 cho biết các nhà chức trách Trung Quốc đã xác định được 124 trường hợp nhiễm bệnh vào tháng 12-2019, trong đó có 5 trường hợp bên ngoài Vũ Hán. Trong số các mục tiêu mà WHO đặt ra cho chuyến thăm Trung Quốc sắp tới là việc xem xét hồ sơ bệnh viện trước tháng 12.

Chuyên gia về coronavirus Peter Daszak, một thành viên của nhóm chuyên gia WHO, cho biết việc xác định nguồn gốc của đại dịch không nên được sử dụng để gán tội. “Tất cả chúng ta cùng là một phần của chuyện này. Và chừng nào chúng ta chưa nhận ra điều đó, chúng ta sẽ chưa bao giờ giải quyết được vấn đề,” ông Daszak nói.

H.C.  dịch

Nguyên tác: China clamps down in hidden hunt for coronavirus origins 

Share:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram
Share on whatsapp
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on telegram
Telegram
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email
Kênh Saigon Nhỏ: