Ý nghĩa cú điện thoại của Trump với Tổng Thống Taiwan lúc này chưa rõ

Share:

Vũ Thị Dĩ Nhiên

Trong suốt tuần lễ qua, việc tổng thống tân cử Hoa Kỳ Donald Trump nói chuyện với bà Tsai Ing-wen qua điện thoại có lẽ là sự kiện gây ồn ào, khiến giới phân tích khắp nơi trên thế giới nhíu mày nhiều nhất.

Việc một tổng thống đắc cử Mỹ nói chuyện điện thoại với một tổng thống của một quốc gia khác lẽ ra chẳng có điều gì đáng nói. Nhưng vì quốc gia đó là… Đài Loan, cho nên việc hai bên nói chuyện mới gây chú ý. (Tsai Ing-wen là vị nữ tổng thống của Đài Loan cũng mới đắc cử không bao lâu, và vừa chính thức tuyên thệ ngày 20 tháng Năm, năm 2016).

Cuộc điện đàm này giữa ông Donald Trump và bà Tsai Ing-wen được nhiều giới đánh giá là một thay đổi lớn trong chính sách đối ngoại của Mỹ, vì Đài Loan được xem là vấn đề nhạy cảm hàng đầu trong quan hệ Hoa Kỳ – Trung Quốc.


Với chính sách “One China,” (một nước Trung Quốc), Bắc Kinh luôn xem Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình, và nếu Đài Loan vẫn cố giữ lấy vị thế của một quốc gia tự trị, có thể dùng vũ lực để giải quyết. Trung Quốc coi bất kỳ sự công nhận một lãnh đạo Đài Loan nào như một lãnh đạo quốc gia là điều không thể chấp nhận, vì thế, không muốn Bắc Kinh phật lòng, trong gần năm thập niên qua, kể từ khi Hoa Thịnh Đốn thiết lập quan hệ ngoại giao với Bắc Kinh vào năm 1979, chưa có tổng thống (hay tổng thống tân cử) nào của Mỹ nói chuyện với một tổng thống Đài Loan.

Ba ngày sau cuộc điện đàm gây sốc đó, trước một số câu hỏi được đặt ra, và nhận định của Bắc Kinh rằng việc làm ấy (điện đàm) cho thấy sự “thiếu kinh nghiệm” của Trump trong chính sách đối ngoại, Donald Trump tỏ thái độ ngang ngạnh, ngụ ý rằng ông “không cần sự cho phép của Trung Quốc” để nói chuyện với bất cứ ai, bằng cách gửi một thông điệp qua Twitter:

Trung Quốc có xin phép chúng ta trước khi họ phá giá đồng tiền của họ (tạo sự khó khăn cho các công ty Mỹ trong việc cạnh tranh), đánh thuế cao các sản phẩm của Mỹ nhập vào nước họ (Mỹ không đánh thuế hàng của Trung Quốc) hay khi họ xây một khu quân sự lớn ở giữa biển Đông không? Tôi không nghĩ là không!

Phản ứng của Bắc Kinh
Hành động của Donald Trump khiến giới vốn không ưa Trung Quốc, trong đó có nhiều người Việt Nam trong nước lẫn hải ngoại, kể cả những người trước đến giờ vẫn đả kích ông Trump, cười hả hê.

Trong khi đó trại của Donald Trump thì tìm cách làm giảm tầm quan trọng của cuộc nói chuyện. Nhiều người trong giới phân tích dự đoán là Bắc Kinh sẽ rất giận giữ, nhưng phía Trung Quốc, ít nhất là ngoài mặt, đã đưa ra một phản ứng khá chừng mực.

Từ Trung Quốc, Ngoại Trưởng Wang Yi gọi cuộc điện đàm giữa hai bên là “một mẹo nhỏ của Đài Loan” mà ông tin rằng sẽ không thay đổi chính sách đối với Trung Quốc của Mỹ.

“Chính sách ‘một nước Trung Quốc’ là nền tảng của sự phát triển lành mạnh trong quan hệ Trung – Mỹ và chúng tôi hy vọng nền tảng chính trị này sẽ không bị can thiệp hay bị làm hỏng đi,” Ngoại Trưởng Wang Yi phát biểu.

Trung Quốc cho biết họ cũng nộp đơn khiếu nại với Mỹ và khẳng định lại cam kết “thống nhất” với Đài Loan, mà họ coi là một phần của lãnh thổ Trung Quốc, mặc dù Đài Loan đã ly khai khỏi nước này từ năm 1949.

“Cũng cần phải được vạch ra rằng trên thế giới chỉ có một nước Trung Quốc và Đài Loan là một phần không thể tách rời của lãnh thổ Trung Quốc”, Geng Shuang, phát ngôn viên của Bộ Ngoại Giao khẳng định trong một văn bản.

“Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là chính phủ hợp pháp duy nhất đại diện cho Trung Quốc.” Văn bản này viết.

Tuy nhiên, tờ China Daily, qua một bài xã luận có một thái độ kiềm chế, phản ánh mong muốn rõ ràng là tránh đối đầu với Tổng Thống đắc cử Donald Trump vào thời điểm này.

Trung Quốc hiện “không có nhu cầu để qua giải thích” “hành động không bình thường” của ông trùm bất động sản. Tờ China Daily viết.

‘Đảo lộn sự cân bằng’
Tiến sĩ George Kyris, giảng sư môn chính trị và quốc tế học tại Đại Học Birmingham (University of Birmingham) lập luận rằng Hoa Thịnh Đốn, giống như hầu hết các nơi trên thế giới, đều không chính thức công nhận chính phủ Đài Loan vì quan hệ với Trung Quốc quá quan trọng.

Tuy nhiên bằng cách chọc thủng truyền thống và nói chuyện với chính phủ Đài Loan, “Trump đã làm đảo lộn sự cân bằng này – và Trung Quốc chắc chắn là không vui.” Dù phản ứng có chừng mực đến đâu, trên thực tế, họ đã đưa ra một phản đối ngoại giao chính thức,” Tiến sĩ George Kyris nhận định.

Tuy thế ông Kyris cho rằng sự kiện này tuy làm Bắc Kinh phật lòng, cũng sẽ không dẫn đến xung đột vì Đài Loan sẽ tận dụng cơ hội để tiếp tục thúc đẩy cho sự độc lập của đảo quốc.

Chính sách “Three Noes” (Ba Không) của Đài Loan (không độc lập, không thống nhất và không sử dụng vũ lực, cho phép đất nước này duy trì mối quan hệ tốt với cả Trung Quốc và thế giới.

Luật sư kiêm bình luận gia Gordon G Chang, trong một bài viết trên The Daily Beast, nhận định rằng trong khi những chính quyền trước đây của Mỹ giả vờ là đảo quốc Đài Loan không hiện hữu, thái độ của Donald Trump là một dấu hiệu không thể lờ đi.

“Tổng thống tân cử, qua cuộc điện đàm, trên căn bản, đã công nhận Đài Loan là một quốc gia độc lập có chủ quyền, khi gọi bà Tsai Ing-wen là “Tổng thống của Đài Loan.” Gordon G. Chang nhận xét.

Ông lập luận đây là một việc mang hậu quả lớn hơn nhiều người dự đoán:

“Bằng cách gọi Đài Loan là một quốc gia độc lập, Donald Trump gián tiếp nói với Trung Quốc ông không sợ họ, và rằng, ông không tôn trọng mối quan tâm hàng đầu của họ,”

“Nói tóm lại, Donald Trump vừa bắt đầu một mối quan hệ mới với Bắc Kinh, đặt mọi thứ Trung Quốc đã đạt được trong bốn thập niên qua trở lại bàn thảo luận.”

‘Tính điểm’
Trong khi cố vấn của Trump nói phản ứng chừng mực của Bắc Kinh chứng minh rằng cuộc điện đàm chẳng có gì là quan trọng như một số người thổi phồng lên, nhiều chuyên gia cho rằng chưa chắc nhận xét đó đúng thực tế.

John Delury, một chuyên gia Đông Nam Á tại Đại Học Yonsei (Yonsei University) ở Seoul, nói với tờ The Guardian là thái độ nhẹ nhàng của Trung Quốc không có nghĩa là họ không tức giận.

“Tôi nghĩ rằng nó sẽ là một sai lầm lớn khi nghĩ rằng Truung Quốc sẽ bỏ qua việc này. Khi đụng đến Đài Loan, Trung Quốc không bỏ qua chuyện gì cả. Hành động này của Trump sẽ được Bắc Kinh ghi nhớ và tính sổ, khi cần.” Ông Delury nói.

Họ đang kiềm chế sự tức giận và đang đánh giá Trump. Tôi nghĩ Trump và nhóm của ông sẽ mắc phải một lỗi lầm lớn, nếu họ nghĩ rằng, “Chà, họ để chúng ta làm điều đó. Chúng ta có thể (tiếp tục) làm điều đó. Thật tuyệt!'”

Shen Dingli, giáo sư về quan hệ quốc tế tại Đại học Fudan (Fudan University) ở Thượng Hải thừa nhận cuộc điện đàm chưa là một vấn đề ở thời điểm này, vì giờ đây Donald Trump vẫn chỉ là một người dân.

Tuy nhiên, Shen Dingli cảnh báo rằng tình hình có thể tệ đi rất nhanh chóng sau ngày Donald Trump chính thức nhậm chức.

Cố tình hay vô ý?
Bonnie Glaser, một cố vấn cao cấp về Á châu của Trung Tâm Chiến Lược và Nghiên Cứu Quốc Tế ở Hoa Thịnh Đốn, cho biết các cú phôn vừa rồi giữa Donald Trump và Tsai Ing-wen có thể sẽ ảnh hưởng đến quan hệ với các nước trong tương lai.

Ông Trump chỉ “bắn từ hông, nhận tất cả các cú điện thoại chúc mừng của các nhà lãnh đạo trên thế giới mà không hiểu hay không cần xét đến ý nghĩa hay hậu quả của việc mình làm.”

“Trung Quốc hiện nay có thể đang cố gắng để xác định xem cuộc gọi này có phải là báo hiệu ý định thay đổi chính sách ngoại giao lâu đời của Trump Mỹ đối với Đài Loan hay không, Bonnie Glaser nói.

“Họ sẽ hy vọng rằng đây là một sai lầm, nhưng tôi tin rằng, họ đang âm thầm tìm cách “giáo dục” ông tổng thống tân cử này về tính cách nhạy cảm của Đài Loan với Trung Quốc.”/

Bênh vực cho xếp, bà Kellyanne Conway, phát ngôn viên của Donald Trump, nói với đài CNN rằng ông ‘nhận thức rõ’ chính sách hiện có của Mỹ về Đài Loan.

“Tổng Thống tân cử Trump hoàn toàn hiểu rõ và nắm đầy đủ kiến thức về mọi vấn đề, bất kể ai là ở đầu bên kia của điện thoại,” bà Conway khẳng định.

Ông Ashley Townshend, thuộc Trung Tâm Nghiên Cứu về Hoa Kỳ tại Đại Học Sydney (University of Sydney) nhận định rằng, có lẽ chính quyền Donald Trump sẽ có thái độ quả quyết hơn với Trung Quốc, và rằng Trump sẽ chuyển chính sách ngoại giao của Mỹ không chỉ đối với Đài Loan, nhưng trên cả khu vực Biển Đông.

“Chính sách ngoại giao của Mỹ từ xưa vẫn là làm giảm nhẹ giá trị lợi ích và chiến lược của Đài Loan, nhưng cú phôn này là dấu chỉ cho thấy một thay đổi chính sách.” Ông Townsend nói.

Vẫn theo ông Townshend, Tổng Thống tân cử Donald Trump có chung quanh nhiều cố vấn có lập trường cứng rắn với Trung Quốc và cam kết bảo vệ nền dân chủ của Đài Loan trên “cơ sở ý thức hệ.”

Mặc cho những tranh cãi ngày càng sôi động, đội ngũ của Donald Trump gạt bỏ những chỉ trích hay câu hỏi tại sao ông Trump lại nhận cú phôn đó của Tổng Thống Đài Loan Tsai Ing-wen.

Phó Tổng Thống tân cử Mike Pence khẳng định rằng cú điện thoại chỉ là một “cuộc gọi lịch sự”.

“Đó (cuộc gọi) không có ý nghĩa gì nhiều hơn là đón nhận một cuộc gọi lịch sự từ một nhà lãnh đạo đã được dân bầu lên,” Mike Pence nói.

Vậy cú điện thoại gây tranh cãi này thực sự có ý nghĩa gì với chính quyền Trump?

“Sự kiện không ai thực sự biết rõ liệu cuộc điện đàm có phải là một cử chỉ cố hay không, cho thấy người ta phải đặt vấn đề về khả năng gửi ra một tín hiệu rõ ràng về chính sách của Donald Trump. Và việc không cho thấy rõ về ý định của mình với Bắc Kinh sẽ có hại cho sự ổn định trong quan hệ Mỹ-Trung Quốc, “ông Townshend nhận định.

Có thể lúc này Trung Quốc cảm thấy nhẹ nhàng hơn khi tạm quyết định đây là một vấn đề sẽ được xét lại sau khi Donald Trump nhận chức. Nhưng theo một tài liệu vừa được tiết lộ thì chính quyền Đài Loan đã phải mướn một nhà lobby Hoa Thịnh Đốn tên tuổi, là cựu thượng nghị sĩ Bob Dole, năm nay dã 93 tuổi, và tốn hơn sáu tháng để có được cú phôn chúc mừng này.

Trong một cuộc phỏng vấn về cuộc điện đàm, ông Bob Dole nói rằng “Đài Loan rất lạc quan.” Họ thấy đây là một tổng thống mới, thuộc đảng Cộng Hòa, và họ muốn có một quan hệ gần gũi hơn.”

Tại Đài Loan, mỉa mai thay, người dân của đảo quốc đang lo nhiều hơn là vui mừng.

Ngay sau khi nữ Tổng Thống Tsai Ing-wen đắc cử, Bắc Kinh đã giới hạn du khách đến đảo quốc này để trừng phạt người dân Đài Loan đã dám bầu lên một vị tổng thống ủng hộ việc tự trị của đảo quốc. Nhiều doanh nghiệp sống nhờ du khách đang bắt đầu lo cho tương lai.

Giờ đây cú điện thoại giữa Donald Trump và vị tổng thống của họ làm người dân Đài Loan thêm nhắp nhổm. Bắc Kinh có thể nổi giận và trừng phạt Đai Loan thêm bằng nhiều cách, và cách dễ nhất là siết chặt thêm nữa nguồn du khách Trung Quốc sang Đài Loan du lịch.

Thế còn chính sách ngoại giao của Trump sẽ thay đổi ra sao? Tôi nghĩ chúng ta, cũng giống như Bắc Kinh và nhiều nơi khác trên thế giới, còn phải chờ thêm mới rõ.

Vũ Thị Dĩ Nhiên

Share:

Ý kiến độc giả
Quảng Cáo

Bài Mới

Quảng Cáo
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Nỗi đau lá ngón
Ở thung lũng Măng Ri, Kon Tum, lá ngón mọc chen vào ruộng vườn, khoai sắn, mọc đầy rìa đường, bờ nương, mọc từ trên rừng xuống khe suối.
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
LinkedIn
Email
Kênh Saigon Nhỏ: