Chuyện cái áo tơi

Share:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram
Share on whatsapp
Áo tơi. credit by Báo Thanh Niên

Tôi không viết “chiếc áo tơi” mà viết “cái áo tơi” là có lý do của nó.

Nguyên ở quê tôi, một làng nhỏ của Bình Định, cách xa Qui Nhơn hơn 40 cây số. Điện đóm không có mãi cho đến thập niên 60. Ánh sáng văn minh hút bóng, heo hắt, èo uột trên quê tôi. Cả làng không có được một chiếc xe “ bịch- bịch” (xe gắn máy) như cái thị trấn kề bên. Dăm ba nhà có được một cái Radio là hách lắm rồi. Giao tiếp với văn minh ánh điện rất hạn hẹp nên ngôn ngữ cũng rất nghèo nàn. Chữ “cái” giới từ chỉ giống (gender) được sử dụng trong hầu hết mọi trường họp. Thiếu hẳn bóng dáng chữ “chiếc”. Ngoại trừ một vài trường hợp có vẻ đã thành thông lệ như: chiếc chiếu… Tôi viết “cái áo tơi” theo cái ý như vậy. Nghèo khổ thành thêm ra nghèo chữ.

Thời đó cái áo mưa là tiếng để chỉ chiếc áo đi mưa làm bằng nylon, dài quá gối, cổ bẻ, có kèm dây thắt lưng và có cả chiếc mũ trùm đầu, trông rất văn minh, rất nhà giàu. Nhưng vì nghèo và nhất là nó không được ấm và rất dễ rách nên cả làng chỉ có một số rất ít sử dụng nó để đi chợ và mấy đứa học trò con nhà khá giả.

Còn lại dân trong làng đều dùng áo tơi lá. Áo tơi lá được chằm (may) bằng lá cọ.

Người ta lên rừng cắt lá cọ đem về lựa những lá tốt, lành lặn để sử dụng. Áo tơi rất dễ làm nên bất kỳ ai cũng có thể làm được sau một lần quan sát người khác làm. Họ đóng một cái khung chữ nhật, thường bề ngang hai mét, bề cao mét rưỡi. Trên chiều đứng người ta cột dây mây đã được chuốt kỹ lưỡng và ngâm nước đôi ba ngày cho dai và dẻo. Mỗi đường dây cách nhau khoảng từ năm phân (cm) ở phần trên cùng, càng xuống phiá dưới càng cách thưa dần đến khoảng một tấc. Lá cọ trước khi chằm được phơi nắng rồi hứng sương cho lá mềm, dịu và chắc xong họ gấp đôi lá theo chiều gốc xuống ngọn, rồi xỏ vào đường dây mây sẵn trên khung. Ở phần trên sẽ là phần cổ áo nên nó được xếp nhặt lại và bện dây mây bao bọc thật kỹ tránh va chạm dễ bị rách. Phần lá trên cùng được kết xuyên suốt bằng một sợi vải mềm để cột lại khi bận ( mặc). Thường áo tơi lá chỉ dài đến gối để người nông dân dễ hoạt động.

Áo tơi lá được cái tiện là rất ấm. Trời mùa đông, miền Trung mưa dai dẳng suốt ngày đêm, mưa đến thúi đất và lạnh căm căm. Mặc áo tơi làm ruộng hay vào rừng đốn cây làm rẫy là tiện nhất, ngoài che mưa nó còn thêm chức năng làm áo ấm. Người chăn vịt, kẻ chăn bò khi gặp mưa như đổ, cứ việc để dựng đứng cái áo tơi, lấy nón lá ụp lên, ngồi thụp trong lòng áo, thế là có được một không gian trú ẩn khá ấm áp.

Chuyện cái áo tơi cũng kỳ. Kỳ là vì nó cũng có “giai cấp” giàu, nghèo của nó! Nãy giờ tôi trò chuyện với quý bạn chỉ về cái áo tơi của giai cấp nghèo còn cái áo tơi của nhà giàu hay giới quan lại(không có kiệu) là loại áo tơi khác.

Cái áo tơi nhà giàu có hai cánh tay đàng hoàng, gọi là áo tơi cánh. Để chằm loại áo tơi này phải nhiều công đoạn hơn, rắc rối hơn. Đầu tiên người ta chằm một thân sau và hai thân trước rồi chằm hai cánh tay ngắn tới khuỷu tay (dài thì người mặc nó không thể cong tay được). Loại áo này rất ít làm do nó rất khó khăn ở phần ráp nối, tốn công rất nhiều hơn nữa nó cũng rất bất tiện cho sự cử động, cứ đơ ra như người máy. Dần dần áo tơi cánh biến mất khá lâu trước khi cái áo tơi lá đi vào dĩ vãng.

Áo tơi lá có sức bền đến bốn năm năm là chuyện thường, không như chiếc áo mưa nylon chỉ vài tháng là có thể rách te rách tét. Và dĩ nhiên theo thời gian và sự phát triển của xã hội, chúng ta không thể mặc áo tơi lá để cỡi xe gắn máy hay để đi làm trong thời đại này. Áo tơi lá đã đi vào quên lãng. Mãi mãi.

Nhưng chữ “áo tơi” thì chưa chết, nó đã đi vào tục ngữ từ thời nó sinh tồn và còn mãi đến bây giờ. Đấy là câu “nghèo rớt mồng tơi”. Vậy mồng tơi có phải là cây rau mồng tơi xanh mướt dùng để nấu canh với tôm khô không? Thưa không.

Chuyện nghèo rớt mồng tơi ở đây có nguồn gốc từ cái áo tơi vì “mồng tơi” là một phần của áo tơi đó bạn. Số là, ở phần chung quanh cái cổ của áo tơi người ta muốn nó chắc chắn hơn cả vì nó là phần chuyển động nhiều nhất nên dễ rách nhất, cần phải đi nhiều đường chằm bằng cọng mây sát nhau hơn phần dưới của cổ áo đó. Nhưng cọng mây nhuyễn cỡ nào cũng không thể được như sợi chỉ nên nó cũng không thể nằm sát lớp lá ở cổ áo được, đành phải chịu sợi chỉ mây này gồ ghề ngang bỉnh ở đó. Thay vì đường chằn sẽ uốn cong đều đặn thì nó lại nhọn gồ như đỉnh núi hoặc lõm lòi vì mấy cái đốt chai cứng của sợi mây khiến cả vùng chằn ở cổ áo tơi trông sù sì, lộm cộm giống như cái mồng của con gà hay vịt xiêm hoặc như cái bông mồng gà xấu xí.

Rốt cuộc cái chỗ cổ áo tơi được gọi là cái mồng của áo tơi, rồi gọi tắt thành “mồng tơi” cho khỏe. Có người nghèo đến nỗi khi cái áo tơi rách nát, chưa sắm kịp cái áo khác thì cái “mồng tơi” còn sót lại trên vai áo cũng rớt nốt, thì đúng là hình ảnh “nghèo rớt mồng tơi”!

Ái chà! Ban đầu tôi chỉ định viết về cái áo tơi nhằm ghi lại cho các bạn thuộc các thế hệ sau biết thêm một cái áo hiếm hoi đã trôi vào quá khứ nhưng rong ruổi thế nào mà tôi lại rơi vào vó câu chữ nghĩa, cái phạm trù ngôn ngữ ngữ ngôn phức tạp mồng mồng. Thôi chạm một chút rồi rút chân nhưng cũng kịp giúp ai lỡ hiểu “nghèo rớt mồng tơi” là nghèo đến không có lá mồng tơi để nấu canh, là một sự hiểu lầm phổ biến. “Mồng tơi” ở đây chính thị là cái mồng của cái áo tơi chứ không hề là chiếc lá mồng tơi để nấu canh giải nhiệt, hay để làm hàng giậu  chia cách chàng nàng trong thơ Nguyễn Bính.

Than ôi cái tật sa đà của tôi, nói chuyện áo tơi nhưng kết thúc thành ra chuyện nghèo rớt mồng tơi. Thật là rách việc!

Share:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram
Share on whatsapp
Quảng Cáo

Có thể bạn chưa đọc

Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Quảng Cáo
Share trang này:
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on telegram
Telegram
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email
Kênh Saigon Nhỏ: