Năm 1894 hạm đội hải quân của Minh Trị Thiên Hoàng Nhật Bản đánh bại và tiêu diệt hạm đội hùng mạnh Bắc Dương của triều đại Mãn Thanh Trung Hoa tại biển Hoàng Hải, mở đầu cho việc Nhật chiếm đóng quần đảo Đài Loan trong suốt nửa thế kỷ sau đó. Năm 1945 đế quốc “Mặt Trời Mọc” đầu hàng vô điều kiện trước quân đội Đồng Minh (bao gồm Hoa Kỳ và Trung Hoa Dân Quốc*), đế quốc Nhật trao trả quần đảo này về lại cho Trung Hoa.
Năm 1949, Trung Hoa Quốc Dân Đảng thất bại trong cuộc chiến tranh Quốc Cộng đành phải rút lui về Đài Loan ẩn náu, chờ ngày phục hận trở về Đại Lục như giấc mơ của Thống Soái Tưởng Giới Thạch. Nhưng 66 năm đã trôi qua, giấc mơ của vị thống soái họ Tưởng vẫn chỉ là giấc mơ. Ngày nay, “dung nhan” quần đảo Đài Loan giờ đã ra sao!
Để hình dung ra hình thù đất nước Việt Nam, người ta thường đem ra một ví dụ một dải đất hình chữ S nằm dọc theo Biển Đông. Cũng như thế để hình dung ra đảo Taiwan, người ta thường gán vào hình ảnh một củ khoai trôi nổi trên biển. Quả thực như vậy, đây là một “củ khoai lang mập” dài hơn 390 km, bề ngang chừng 140 km và nằm cách lục địa Châu Á khoảng 150 km. So với diện tích phần đất lục địa thì phần đất hải đảo này chẳng thấm thía gì, nhưng đây lại là một hải đảo hết sức sinh động và phát triển trong mọi lãnh vực sinh hoạt của con người từ năm 1975 đến nay.
Ngày nay, ít người có thể hình dung ra được bộ mặt của Đài Loan vào thời điểm giữa thế kỷ thứ 19 vì lẽ lúc đó có rất ít người dân Trung Hoa sinh sống ở đây, có chăng phần lớn là sinh hoạt của người dân bản địa và ngư dân các vùng cận biển đại lục như Phúc Kiến đến đây.
Đế quốc Nhật thống trị Đài Loan trong vòng năm mươi năm, dĩ nhiên người dân thuộc địa sống dưới ách thực dân luôn luôn bị đè đầu, bóc lột. Nhưng thời điểm đó, có lẽ người Đài Loan vẫn còn may mắn hơn người dân phần đất đại lục, họ đã không bị thảm sát như ở Nam Kinh.
Ngược lại, sau khi thất trận đế quốc Nhật cũng đã để lại một số những ảnh hưởng về đời sống về một số các công trình giáo dục kiến trúc cho Đài Loan như các đường hầm tunnel bên phía Đông đảo Đài Loan, đập thủy điện trên Nhật Nguyệt Đàm. Ngay cả Dinh Tổng Thống Đài Loan hiện tại cũng là Dinh Toàn Quyền của Nhật Bản xưa kia (1912-1919).
Ai muốn đến thành phố Hoa Liên nằm về nên phía Đông đảo Đài Loan đều phải đi qua các đường đèo và đường hầm nối liền từ Đài Bắc đến Hoa Liên. Các công trình xây dựng hạ tầng của vùng này đã được đế quốc Nhật xây cất trong thời gian xâm chiếm vẫn còn xử dụng cho đến ngay nay. Hoa Liên là một thành phố ven biển đẹp, nhưng đường đi rất mệt vì quá nhiều đường hầm/đèo quanh co khúc khuỷu. Có lẽ vì thế mà du khách đến đây không nhiều như các thành phố khác nằm bên phía miền Tây đảo.
Các thành phố lớn và phát triển của Đài Loan thường tập trung vào vùng bình nguyên phía Tây đảo như Đài Bắc (Taipei), Tân Đài Bắc (New Taipei), Đài Trung (Taichung), Đài Nam (Tainan), Cao Hùng (Kaohsiung). Từ ngày ông Tưởng Kinh Quốc đắc cử tổng thống Đài Loan (1978-1988), ông đã thay đổi rất nhiều mọi lãnh vực từ chính trị đến kinh tế. Ông đã tạo cơ hội cho Đài Loan trở thành một trong bốn con rồng của kinh tế Châu Á. Thành phố Đài Bắc đã vươn vai đứng lên trở thành cao lớn hơn, người ta phải nâng cấp Taipei thành New Taipei (Tân Đài Bắc) cho xứng với thành phố có bốn triệu dân, đông dân nhất Đài Loan. Năm 1949, dân số Đài Loan chỉ chừng hơn 5 triệu và bây giờ đã tăng vụt lên con số gần 24 triệu dân (2015). Sự tăng trưởng dân số đòi hỏi sự thay đổi và phát triển kinh tế vượt qua hệ lụy chủ nghĩa tư tưởng giáo điều mị dân như ở nhiều xứ độc tài, giáo điều trên thế giới.
Song song sự phát triển kinh tế, đảo quốc Đài Loan không quên đi phần nghệ thuật văn hóa của riêng mình để tạo ra các điểm hấp dẫn và thu hút du khách đến với xứ đảo nhỏ bé này (chỉ có 36 ngàn cây số vuông). Viện bảo tàng Cố Cung Quốc Gia (Cố Cung Bảo Tàng Viện Quốc Gia) là một nơi thu hút sự tò mò hiếu kỳ của du khách khi đến Đài Loan. Những bảo vật được kể ra như miếng “ngọc cải thảo màu xanh lục trắng” (Thúy Ngọc Bạch Thái), miếng “thịt heo kho bằng ngọc” trông giống như thật đã là những bảo vật mà du khách muốn tận mắt nhìn thấy. Đây là những vật quí hiếm trong Cố Cung Tử Cấm Thành Bắc Kinh đã được Tưởng Giới Thạch đem về đây trước năm 1949.
Ngoài Bảo Tàng Viện, Taipei còn là thành phố khoe sự giàu sang và thăng tiến của mình qua hình ảnh tháp 101 cao tầng với những shop hàng hiệu trên thế giới. Nguyên thủy, đây là tòa nhà tài chính “Taipei World Financial Center” một biểu tượng cao nhất thế giới mà người Đài Loan một thời hãnh diện vào những năm 2004.
Nhưng nói đến Đài Loan – Taiwan mà quên nói về những khu phố Chợ Đêm – Night Markets thì cả một điều thiếu sót về điểm văn hóa ẩm thực. Chợ đêm ngày nay đã trở thành một sinh hoạt văn hóa về đêm của nhiều đất nước Đông Nam Á, đất nước Đài Loan cũng cuốn theo cao trào sinh hoạt ăn uống về đêm như tất cả các thành phố Á Châu khác. Night Markets ở Đài Bắc, Đài Trung, Đài Nam, Cao Hùng, Hoa Liên, Cơ Long, Gia Nghĩa đều ngợp người suốt từ 7 giờ tối đến 11 giờ đêm mỗi ngày. Bạn có biết “trà sữa trân châu – Milk Tea Boba,” một món uống nổi tiếng mà người Á Châu ưa thích là món giải khát do người Đài Loan sáng chế.
Hải đảo Đài Loan có nơi nào giúp bạn nghỉ ngơi tĩnh dưỡng sau những căng thẳng làm việc của đời sống không? Đề nghị bạn hãy thử đến một địa danh nằm trên một vùng đất cao nguyên khoảng giữa đảo, có tên nghe ra cũng hơi là lạ “Nhật Nguyệt Đàm,” người Việt nôm na gọi là Hồ Nhật Nguyệt. Người ta cho rằng hồ này có tên “nhật-nguyệt” vì hình dáng của hồ giống như là hình “mặt trời ôm lấy vành khuyết của mặt trăng” nên gọi tên Hán Việt là hồ “nhật-nguyệt.” Kể ra người Hoa rất khéo tưởng tượng trong trí óc hình tượng của họ. Không gian Nhật Nguyệt Đàm quả thực rất đẹp, nếu không đẹp thì làm sao Tưởng Giới Thạch lại cho xây nhà làm nơi nghỉ mát với Tống Mỹ Linh! Người giàu có hay người quyền cao chức trọng có bao giờ tìm đến chốn lao xao ổ chuột.
Mỗi lần đến hồ Nhật Nguyệt, tôi lại nhớ đến bài nhạc “Cũng Sẽ Chìm Trôi” của Trịnh Công Sơn ”Nhật Nguyệt trên cao, ta ngồi dưới thấp. Một dòng trong veo, sao lòng còn đục…” Nước Hồ Nhật Nguyệt trong veo thật đấy, nhưng rõ ràng lòng tôi vẫn đục mỗi khi nhìn thấy ngôi Miếu Văn Võ thờ Đức Khổng Tử, Quan Công và Nhạc Phi. Người Trung Hoa thờ ba vị này tượng trưng cho Văn (Khổng Tử) và Võ (Quan Công Tam Quốc và Tống Nhạc Phi) vì trong lịch sử họ, họ cho ba vị này có chỗ đứng xứng đáng trong lịch sử văn hóa Trung Hoa. Tôi thường hay có thói nhìn ông Quan Vân Trường và so sánh ông với Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn của lịch sử Việt Nam. Qua nhân cách của hai vị tướng, tôi cho là Quan vân Trường của Tam Quốc còn thua xa tài đức của Hưng Đạo Vương Việt Nam – một người đã vì nước mà dẹp bỏ thù nhà sang một bên để chống ngoại xâm Nguyên Mông. Tan giặc ngài lui về ẩn dật, vì lo toan cho sự sống còn của Đại Việt mà ngài tạm quên chuyện thù nhà cho đến lúc mất. Tướng Quan Vân Trường chỉ có lòng trung với Lưu Bị, có tiết tháo với chúa, nhưng ông hữu dũng vô mưu nên mới bị Lã Mông của Đông Ngô bắt và giết đi. Người Hoa tôn Quan Vân Trường lên hàng Quan Thánh và thờ ông, nhưng đó là chuyện của người Hoa. Người Việt Nam cũng tôn Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lên thành Hưng Đạo Đại Vương và tôn thờ ngài là Đức Thánh Trần Hưng Đạo mà chúng ta hay gọi tắt “Đức Thánh Trần.” Chúng ta, hậu duệ của ngài mà quên đi công lao của ngài cống hiến cho Đại Việt mà đi tôn thờ “thánh khác” thì quả thực tủi hờn cho nước Việt. Lòng tôi “vẫn đục” ở Nhật Nguyệt Đàm là vì thế!
Có người hỏi tôi ở Cao Hùng Đài Loan có gì để xem! Tôi có thể trả lời như thế này “có sông tình yêu Ái Hà thơ mộng về đêm, có chợ đêm sầm uất nhộn nhịp Lục Hợp và có ngôi chùa Phật Quang Tự lớn nhất Đài Loan. Bạn hãy dìu người bạn yêu đến thưởng ngoạn con sông Ái Hà tình tứ, đưa người yêu đến Phật Quang Tự xin làm lễ cưới và đi ăn tối ở chợ đêm Lục Hợp. Kể ra cũng gọn ghẽ đấy chứ!
Đài Loan vẫn còn Đài Trung, Đài Nam, và một số các thành phố khác đáng để bạn đến du ngoạn. Hải đảo Đài Loan tuy nhỏ, nhưng thắng cảnh hãy còn rất rộng cho du khách.
(*): Trung Hoa Dân Quốc do Trung Hoa Quốc Dân Đảng, Tưởng Giới Thạch lãnh đạo, được gọi là Trung Quốc. Không phải là Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa do Đảng Cộng Sản Trung Hoa (Trung Cộng) Mao Trạch Đông lãnh đạo, thành lập từ Tháng Mười, 1949.
