Bác Sĩ Ezekiel J. Emanuel là nhân vật nổi bật trong cộng đồng y khoa, là phó hiệu trưởng và giáo sư về Đạo Đức Y Học và Chính Sách Y Tế tại đại học University of Pennsylvania. Kinh nghiệm sâu rộng của ông trong cả thực tiễn lâm sàng và chính sách y tế cấp cao được thể hiện rõ nét trong tác phẩm mới nhất, cuốn sách có tựa đề Eat Your Ice Cream: Six Simple Rules for a Long and Healthy Life (Ăn kem: 6 quy tắc đơn giản cho một cuộc sống lâu dài và khỏe mạnh).
Triết lý cốt lõi trong tác phẩm của Emanuel là sự ám ảnh hiện đại với các xu hướng ăn kiêng phức tạp thường che khuất các nguyên tắc cơ bản về tuổi thọ. Như ông lập luận, nếu một người muốn sống lâu và trải nghiệm trạng thái hạnh phúc cao, trước tiên họ phải ngừng chạy theo sự hấp dẫn phù phiếm của các trào lưu ăn kiêng. Quan điểm này dựa trên thực tế là cứ vài tháng, công chúng lại được giới thiệu một kế hoạch ăn kiêng “thần kỳ” mới hứa hẹn giải quyết mọi bệnh tật về chuyển hóa và thể chất.
Cho dù xu hướng đó nói về khẩu phần ăn ketogenic, nhịn ăn gián đoạn, cách ăn thịt lành mạnh hay lối sống ăn thực phẩm sống, những kế hoạch này thường không mang lại những lời hứa hẹn lớn lao cho phần lớn người thực hiện. Ngay cả trong những trường hợp các khẩu phần ăn này cho thấy lợi ích lâm sàng khiêm tốn, Emanuel chỉ ra những kiểu ăn này hiếm khi mang lại kết quả tương xứng với thời gian, công sức và năng lượng tinh thần khổng lồ đòi hỏi từ một người.
Là bác sĩ ung thư được đào tạo tại đại học Harvard University và một chuyên gia hàng đầu thế giới về chính sách y tế, ông dành nhiều thập niên để nghiên cứu những biến số nào dẫn đến kết quả sức khỏe tốt lên cho cộng đồng. Phát hiện của ông cho thấy bí quyết để sống lâu rất đơn giản và ít liên quan đến việc hạn chế ăn uống mà liên quan nhiều đến tính bền vững. Ông tin dinh dưỡng tốt cuối cùng là việc xây dựng những thói quen hàng ngày mà một người có thể duy trì một cách thực tế trong nhiều năm hoặc thập niên, chứ không chỉ trong vài tuần.
Mặc dù ông khuyên mọi người nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện những thay đổi mạnh mẽ đối với thói quen ăn uống của mình, Emanuel xác định sáu quan niệm sai lầm dai dẳng về dinh dưỡng mà ông cho biết có hại cho sức khỏe cộng đồng.
Quan niệm sai lầm đầu tiên: tất cả các loại đồ ăn vặt đều vốn dĩ có hại cho cơ thể con người. Dữ liệu cho thấy trung bình một người trưởng thành ở Hoa Kỳ tiêu thụ gần 500 calo mỗi ngày chỉ từ đồ ăn vặt. Vấn đề không nằm ở việc ăn vặt giữa các bữa chính, mà là chất lượng thực phẩm được dung nạp, vì phần lớn trong số đó là các sản phẩm chế biến sẵn như khoai tây chiên, bánh quy và các món tráng miệng đóng gói. Những sản phẩm thực phẩm cụ thể này được các nhà khoa học chế biến tỉ mỉ để kích hoạt các trung tâm khen thưởng của não bộ và khuyến khích việc ăn quá nhiều mãn tính.
Trong một nghiên cứu khoa học đáng chú ý, những người tham gia dung nạp thực phẩm chế biến sẵn được phát hiện ăn nhiều calo hơn đáng kể và tăng hai pounds chỉ trong vòng hai tuần so với những người ăn thực phẩm nguyên chất. Việc tăng cân này xảy ra ngay cả khi tổng lượng calo có sẵn giữa hai nhóm là như nhau, cho thấy chính quá trình chế biến ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất. Hơn nữa, các loại thực phẩm chế biến sẵn này luôn được liên kết với tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân cao hơn trong các nghiên cứu quan sát dài hạn.
Tuy nhiên, Emanuel làm rõ rằng không phải tất cả các món ăn vặt đều có hại cho cơ thể. Nghiên cứu chỉ ra việc bổ sung các món ăn vặt lành mạnh có khả năng cải thiện chất lượng tổng thể của khẩu phần ăn uống của một người bằng cách bổ sung các chất dinh dưỡng còn thiếu. Các loại thực phẩm như các loại hạt, trái cây tươi, sữa chua Hy Lạp, hummus và rau sống cung cấp chất xơ, protein và chất béo lành mạnh thiết yếu. Những thành phần này giúp tạo cảm giác no lâu và ngăn ngừa sự tăng đột biến đường huyết nguy hiểm dẫn đến kháng insulin và suy giảm năng lượng.
Quan niệm sai lầm thứ hai mà Emanuel đề cập đến: niềm tin phổ biến rằng dân số nói chung cần dung nạp nhiều protein hơn đáng kể so với hiện tại. Hầu hết số lượng người Mỹ vượt quá mức protein cần thiết để duy trì các chức năng sinh lý cơ bản.
Đối với người trưởng thành khỏe mạnh trung bình, lượng protein khuyến nghị hàng ngày là khoảng 0.75 đến 1.0 gram trên mỗi kg trọng lượng cơ thể. Điều này tương đương với khoảng 45 đến 70 gram đối với hầu hết nữ giới và 55 đến 90 gram đối với hầu hết nam giới, dễ dàng đạt được thông qua một kế hoạch ăn uống cân bằng tiêu chuẩn. Ông đặc biệt hoài nghi về việc hiện đại phụ thuộc vào bột protein và thực phẩm bổ sung như một nguồn dinh dưỡng chính.
Một phân tích đáng lo ngại cho thấy hai phần ba số bột protein được kiểm tra trên thị trường có chứa hàm lượng chì không an toàn cho con người. Mặc dù có một số trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn như người lớn trên 60 tuổi đang bị mất cơ do tuổi tác, nhưng đại đa số mọi người không cần bổ sung protein.
Người lớn tuổi có thể được lợi khi tăng lượng protein lên 1.2 gram/kg, và các vận động viên ưu tú hoặc những người đang hồi phục sau bệnh nặng phải cần đến 1.5 gram/kg. Đối với công chúng nói chung, việc bổ sung protein từ các nguồn thực phẩm nguyên chất như đậu, đậu lăng, cá và sữa chua an toàn và có lợi hơn đáng kể so với việc dựa vào các loại bột đắt tiền hoặc lượng thịt đỏ quá mức.
Quan niệm sai lầm thứ ba liên quan đến hiệu quả của các chất bổ sung chất xơ so với chất xơ có trong thực phẩm nguyên chất. Hiện nay, chỉ khoảng 7% dân số trưởng thành ở Mỹ đáp ứng được lượng chất xơ khuyến nghị hàng ngày, điều mà Emanuel xếp vào loại khủng hoảng sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng. Kế hoạch ăn giàu chất xơ được khoa học chứng minh có liên quan đến nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng thấp, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường loại hai giảm và nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch vành thấp hơn 31%. Mặc dù có những lợi ích này, thực phẩm bổ sung chất xơ không phải con đường tắt hoàn hảo cho sức khỏe. Hầu hết các thực phẩm bổ sung không cần kê đơn chỉ chứa một loại chất xơ riêng lẻ và không thể tái tạo cấu trúc chất xơ phức tạp và đa dạng được tìm thấy trong toàn bộ thực vật. Chỉ một phần rất nhỏ trong số các thực phẩm bổ sung này cho thấy bất kỳ lợi ích lâm sàng có ý nghĩa nào trong các thử nghiệm nghiêm ngặt. Do đó, cách hiệu quả nhất để hỗ trợ sức khỏe đường ruột và tuổi thọ vẫn là ăn trái cây, rau củ, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.
Quan niệm sai lầm phổ biến thứ tư: các sản phẩm sữa ít béo luôn là lựa chọn tốt hơn cho những người quan tâm đến sức khỏe. Bằng chứng khoa học cho thấy việc uống sữa có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại hai thấp và cải thiện sự phát triển ở trẻ em bất kể hàm lượng chất béo trong sữa. Niềm tin lâu đời về các sản phẩm sữa nhiều chất béo trực tiếp gây tăng cân không được hỗ trợ bởi bằng chứng lâm sàng hiện đại.
Trên thực tế, nhiều nghiên cứu chỉ ra việc trẻ em uống sữa nguyên chất béo có nguy cơ thừa cân hoặc béo phì thấp hơn so với những trẻ uống các phiên bản ít béo. Các xu hướng tương tự cũng được quan sát thấy ở dân số trưởng thành. Emanuel cho biết hàm lượng chất béo không phải yếu tố duy nhất quyết định tính lành mạnh của thực phẩm. Sản phẩm sữa nguyên kem có thể là một phần hoàn toàn lành mạnh của kế hoạch ăn uống cân bằng, đặc biệt nếu nó thay thế cho các sản phẩm “ít béo” chế biến sẵn thường chứa thêm đường để bù đắp cho hương vị bị mất. Ông khuyến khích mọi người chọn loại sữa mà họ yêu thích nhất, vì sự thích thú được xem như một yếu tố then chốt trong tính bền vững của khẩu phần ăn uống.
Quan niệm sai lầm thứ năm tập trung vào việc kỳ thị toàn diện tất cả các loại chất béo trong kế hoạch ăn uống. Trong nhiều thập niên, người Mỹ ăn nhiều chất béo chắc chắn sẽ khiến họ mập ú. Quan điểm đơn giản này bị khoa học dinh dưỡng bác bỏ hoàn toàn trong 20 năm qua. Thú vị thay, khi lượng chất béo trong kế hoạch ăn uống nói chung giảm ở Hoa Kỳ, tỷ lệ béo phì và tiểu đường loại hai lại tăng vọt lên mức cao kỷ lục. Điều này cho thấy việc thay thế chất béo bằng carbohydrate tinh chế được xem như một sai lầm tai hại đối với sức khỏe cộng đồng. Chất béo lành mạnh rất cần thiết cho việc sản xuất hormone, sức khỏe não bộ và sự hấp thụ vitamin.
Nhiều loại thực phẩm giàu calo như dầu olive, các loại hạt và chocolate thực chất lại giúp giảm tăng cân theo thời gian hơn so với ngũ cốc chế biến sẵn và đồ ăn vặt nhiều đường. Dầu thực vật dạng lỏng, đặc biệt như loại dầu olive nguyên chất, có một số bằng chứng mạnh mẽ nhất hỗ trợ tuổi thọ. Ngay cả việc chỉ ăn nửa muỗng canh mỗi ngày cũng có liên quan đến việc giảm 19% nguy cơ tử vong trong vòng 30 năm. Chất béo không phải kẻ thù chính của sức khỏe, mà chính là sự kết hợp của thực phẩm chế biến sẵn, ít chất xơ và nhiều đường mới là nguyên nhân gây ra bệnh chuyển hóa.
Quan niệm sai lầm cuối cùng mà Emanuel đề cập đến là ý kiến phổ biến về việc một người có thể tập thể dục để đốt cháy lượng calo từ kế hoạch ăn uống không lành mạnh. Nhiều người tin một buổi tập luyện cường độ cao có thể loại bỏ những tác động tiêu cực của việc ăn uống không lành mạnh, nhưng điều này không thực tế về mặt sinh lý đối với hầu hết mọi người. Có một sự thật sâu sắc trong câu nói ngàn xưa, “ăn gì bổ nấy,” và việc quản lý cân nặng chủ yếu là chức năng của nhà bếp hơn phòng tập thể dục. Một nghiên cứu gần đây chỉ ra việc con người có xu hướng đốt cháy lượng calo gần như nhau mỗi ngày bất kể mức độ hoạt động thể chất của họ do sự bù trừ chuyển hóa. Mặc dù tập thể dục vô cùng cần thiết để cải thiện giấc ngủ, tâm trạng, khả năng nhận thức, mật độ xương và các mối quan hệ xã hội, nhưng nó không mang lại lượng calo “bổ sung” khổng lồ như mọi người thường mong đợi.
Tóm lại, theo Bác Sĩ Emanuel, dinh dưỡng tốt là việc thiết kế một lối sống mà trong đó những lựa chọn lành mạnh luôn dễ thực hiện – tập trung vào các thực phẩm nguyên chất như trái cây, các loại hạt và rau củ, kiểm soát khẩu phần ăn một cách hợp lý và tận hưởng bữa ăn cùng những người thân yêu. Ông gợi ý mọi người nên bỏ qua các phương pháp thanh lọc cơ thể phức tạp, tiếp tục sử dụng dầu olive chất lượng cao và thỉnh thoảng thưởng thức một ly kem ngon miệng.
(theo CNBC)
