Họ Gấu (Ursidae) thuộc thú bộ ăn thịt (carnivora), bao gồm gấu chó, gấu trúc, gấu đen, gấu nâu, gấu trắng Bắc Cực và nhiều loài còn tồn tại hoặc tuyệt chủng khác. Trong tiếng Anh, mỗi loài trong họ này được gọi là ursid hay đơn giản là bear (gấu). Chúng phổ biến khắp châu Mỹ và lục địa Á Âu. Môi trường sống của gấu nói chung là rừng, mặc dù một số loài có thể được tìm thấy ở vùng đồng cỏ… Ngoài ra, gấu trắng Bắc Cực nặng đến 726 kg (1,600 pound) sống với môi trường sống dưới nước và băng tuyết.
Họ Gấu bao gồm 8 loài còn tồn tại, chia thành 5 chi trong 3 phân họ: Ailuropodinae (gấu trúc), Tremarctinae (gấu mặt ngắn) và Ursinae (các loài gấu còn tồn tại khác). Các loài tuyệt chủng được xếp vào cả 3 phân họ còn tồn tại, cũng như 3 phân họ tuyệt chủng: Agriotherium, Hemicyoninae và Ursavinae. Hơn 100 loài họ Gấu tuyệt chủng đã được tìm thấy, mặc dù do các nghiên cứu và khám phá vẫn đang tiếp diễn, số lượng và phân loại chưa chính xác chắc chắn.
Gấu ăn đa dạng từ quả mọng, rễ cây, nấm, côn trùng, cá (như cá hồi), động vật nhỏ (thỏ, sóc) đến động vật lớn hơn (nai, tuần lộc), chúng dùng khứu giác cực thính để tìm kiếm thức ăn trong tự nhiên. Gấu rất thích ăn tổ ong.
Trong đó gấu nâu (brown bear) ăn đa dạng từ rễ, chồi cây, nấm… đến côn trùng, động vật có vú nhỏ (sóc, thỏ) và động vật lớn như nai, bò rừng…
Riêng gấu trúc (panda) hầu như chỉ ăn tre trúc và chuối, cam trong sở thú. Gấu trúc có tên khoa học là Giant Panda, thuộc họ Ursidae có nguồn gốc ở châu Á vào đầu kỷ nguyên Mesozoi. Theo các nhà khảo cổ học, gấu trúc tồn tại ở Trung Hoa ngay từ thời đồ đá mới cách đây 6.000 năm. Mặc dù thuộc bộ ăn thịt, nhưng gấu trúc chỉ ăn tre và trúc (măng tươi), thân chọn loại đặc biệt nhỏ, mềm, khi thức dậy thì ăn suốt ngày. Vườn thú tìm nguồn cung cấp tre trúc thích hợp cho sở thích của nó.
Liên Minh Bảo Tồn Thiên Nhiên Quốc Tế (IUCN) năm 2016 ước tính chỉ còn 1.864 con gấu trúc sinh sống trong tự nhiên. Vì vậy, động vật quý hiếm còn tồn tại ở Hoa Lục trở thành “bảo quốc” để “giao dịch” về ngoại giao trong những thập niên qua.
Mỹ & Gấu Trúc
Lần đầu tiên, Trung Cộng chọn gấu trúc làm “quà ngoại giao” là vào năm 1957. Bắc Kinh tặng Liên Xô một gấu trúc Ping Ping thay lời cảm ơn. Hai năm sau, gửi thêm một gấu trúc khổng lồ An An để Ping Ping có cặp.
Năm 2014, Trung Cộng gửi hai gấu trúc Er Shun và Da Mao tới Canada và trải qua 5 năm ở vườn thú Toronto trước khi chuyển tới Calgary hồi tháng 3/2018 cùng với con non là Jia Panpan và Jia Yueyue. Con chúng được chuyển về Trung Cộng trước đó. Vườn thú Calgary cho biết họ thường vận chuyển tre trúc từ Trung Cộng tới Canada bằng phi cơ để nuôi hai con gấu, nhưng Covid-19 khiến đường bay bị gián đoạn, kéo theo nguồn cung cấp bị chậm trễ. Theo thỏa thuận 10 năm với phía Trung Cộng, đôi gấu trúc Er Shun và Da Mao ở lại Canada tới năm 2023 nhưng vườn thú Calgary quyết định trả chúng về sớm hơn do lo ngại nguồn thức ăn sẽ tiếp tục đến chậm do làn sóng Covid-19 thứ hai.
Tiến sĩ Clément Lanthier, giám đốc điều hành vườn thú Calgary, cho biết: “Đây là một quyết định vô cùng khó khăn nhưng ưu tiên hàng đầu luôn là sức khỏe và sự thoải mái của những con vật mà chúng tôi yêu mến.”
Ngoài ra, Trung Cộng còn gửi gấu trúc đến nhiều quốc gia khác như, Mexico, Anh, Đức, Tây Ban Nha, Áo, Australia, Hàn Quốc… theo hình thức mượn.
Tháng Giêng, 1972, sau chuyến công du lịch sử của Tổng Thống Mỹ Nixon tới Bắc Kinh và Hàng Châu. Trung Cộng gửi cặp gấu mới Bao Li (đực) và Qing Bao (cái), đến Vườn Thú San Diego và chuyển đến Vườn Thú Quốc Gia (National Zoo) Smithsonian ở Washington D.C… Chính sách này dùng gấu trúc như sứ giả hữu nghị, biểu tượng cho sự giao hữu giữa hai nước. Theo thỏa thuận, Trung Cộng nhận được $1 triệu mỗi năm cho mỗi con gấu trúc. Bất kỳ gấu trúc con nào được sinh ra trong các sở thú ở nước ngoài thường được trả lại cho Trung Cộng trước khi chúng lên bốn tuổi. Và. Mỹ đã gửi 3 chuyên viên thú y sang Trung Cộng để hướng dẫn cách nuôi và dạy nó.
Trong cuộc đàm phán cho thỏa thuận gấu trúc mới, giám đốc sở thú Brandie Smith cùng với cựu đệ nhất phu nhân Jill Biden, hai gấu trúc Bảo Lực và Thanh Bảo gửi đến Washington D.C, chỉnh trang chuồng gấu trúc tiêu hàng triệu đô la. Tập Cận Bình công khai nói ông mong muốn tiếp tục các chương trình trao đổi gấu trúc.
Tháng Tám, 2024, Trung Cộng gửi cặp gấu mới Bao Li (đực) và Qing Bao (cái), đến Vườn Thú San Diego và chuyển đến Vườn Thú Quốc Gia (National Zoo) Smithsonian ở Washington D.C…
Theo thỏa thuận, Trung Cộng nhận được $1 triệu mỗi năm cho mỗi con gấu trúc. Bất kỳ gấu trúc con nào được sinh ra trong các sở thú ở ngoại quốc thường được trả lại cho Trung Cộng trước khi chúng lên bốn tuổi. Mỹ đã gửi 3 chuyên viên thú y sang Trung Quốc để hướng dẫn cách nuôi và dạy nó.
Nhật & Gấu Trúc
Nhật Bản cho Trung Cộng, trong lúc hai nước leo thang căng thẳng. Nữ Thủ Tướng Takaichi Sanae của Nhật, được Quốc Hội bầu vào Tháng Mười, 2025, tuyên bố ủng hộ Đài Loan làm Trung Cộng nổi giận, hai nước trong tình trạng đối đầu căng thẳng.
Truyền thông Nhật Bản ngày 15 Tháng Mười Hai, 2025 đưa tin cặp gấu trúc Lei Lei và Xiao Xiao tại vườn thú Ueno, Tokyo, sẽ được gửi trả về Trung Cộng vào tháng sau, sớm hơn một tháng trước khi thời hạn cho mượn kết thúc vào Tháng Hai, 2026.
Theo Nikkei, chính quyền Tokyo đề nghị được giữ lại cặp gấu trúc nổi tiếng này, nhưng Trung Cộng không đồng ý.
Trung Cộng tặng gấu trúc cho Nhật Bản nhiều lần, đặc biệt là vào năm 1972 như một biểu tượng ngoại giao nhân dịp bình thường hóa quan hệ, và gần đây nhất, các chú gấu trúc song sinh Xiang Xiang (Khánh Khánh) và em gái vào năm 2021 (sinh ra tại Nhật Bản, thuộc sở hữu Trung Quốc) và cặp đôi Rui Bang và Rau Hin vào năm 2024, thể hiện mối quan hệ hữu nghị, nhưng các hợp đồng cho mượn đang có xu hướng kết thúc, khiến cặp gấu trúc cuối cùng là cặp Xiao Xiao & Lei Lei chuẩn bị trở về Trung Quốc năm 2025, báo hiệu sự thay đổi trong chính sách ngoại giao gấu trúc của Bắc Kinh.
Năm 1972, Trung Cộng tặng cặp gấu trúc Kang Kang (Khang Khang) và Lan Lan (Lan Lan) cho Nhật Bản (cùng với Mỹ) sau khi quan hệ được bình thường hóa, đánh dấu khởi đầu của ngoại giao gấu trúc với Nhật Bản. Năm 2021, TC tặng cặp gấu trúc Lei Lei và Xiao Xiao tại vườn thú Ueno, Tokyo. Vườn thú Ueno khi hợp tác với các cơ sở ở Trung Cộng là con của gấu mẹ Shin Shin.
Nếu Lei Lei và Xiao Xiao hồi hương về Trung Quốc, điều này sẽ khiến Nhật Bản lần đầu tiên sau nửa thế kỷ không có gấu trúc. Những con vật đáng yêu này bắt đầu được gửi tới Nhật Bản theo chương trình “ngoại giao gấu trúc” kể từ khi Bắc Kinh và Tokyo bình thường hóa quan hệ ngoại giao vào năm 1972.
Tháng Mười Một, 2025, Thủ Tướng Takaichi phát biểu rằng trong kịch bản xảy ra cuộc tấn công nhằm vào đảo Đài Loan, Tokyo có thể triển khai lực lượng phòng vệ của nước này, nếu cuộc xung đột đặt ra mối đe dọa hiện hữu đối với Nhật Bản.
Phát biểu này đã đẩy mối quan hệ Nhật Bản – Trung Cộng vào khủng hoảng. Trung Cộng coi Đài Loan là một tỉnh chờ thống nhất và tuyên bố sẵn sàng sử dụng vũ lực nếu cần. TC yêu cầu bà phải rút lại phát biểu về đảo Đài Loan nhưng bà kiên quyết từ chối.
*
Bài viết của Katsuji Nakazawa trên “China’s panda diplomacy was not pioneered by the Communist Party” Nikkei Asia, 25/12/2025, qua bản dịch của Nguyễn Thị Kim Phụng, trích đăng:
“Từ năm 1941, Tưởng Giới Thạch đã bắt đầu dùng những con vật đáng yêu này để thu phục công chúng Mỹ…
Vào ngày 15/12, chính quyền thủ đô Tokyo thông báo rằng Xiao Xiao và Lei Lei sẽ được trả về Trung Cộng theo thỏa thuận thuê với Hiệp Hội Bảo Tồn Động Vật Hoang Dã Trung Cộng…
Việc Xiao Xiao và Lei Lei trở về Trung Cộng đồng nghĩa là Nhật Bản sẽ không còn chú gấu trúc khổng lồ nào lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ. Sự vắng mặt sắp tới của chúng diễn ra trong bối cảnh căng thẳng song phương liên quan đến phát ngôn của Thủ Tướng Nhật Takaichi về một kịch bản khẩn cấp có thể xảy ra ở Đài Loan.
… Trung Cộng vốn có lịch sử sử dụng sự nổi tiếng của gấu trúc để tác động đến cả tình hình quốc tế, mà điển hình là việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Nhật Bản cách đây 53 năm…
Nhiều người nghĩ rằng “ngoại giao gấu trúc” – một hoạt động độc đáo, gửi gấu trúc ra nước ngoài để mang lại nụ cười cho khách tham quan và qua đó nuôi dưỡng một loại quyền lực mềm – là ý tưởng của Thủ Tướng TC Chu Ân Lai và các quan chức Trung Cộng khác. Nhưng thực tế không phải vậy.
Vào thời điểm đó, Chu đang phụ trách ngoại giao Trung Cộng dưới quyền Mao Trạch Đông, tuy nhiên, chính quyền Trung Cộng không phải là người tiên phong trong ngoại giao gấu trúc.
Chính Quốc Dân Đảng, kẻ thù không đội trời chung của Đảng Cộng Sản, mới là người mở đường cho ngoại giao gấu trúc. Chiến lược này đã được sử dụng lần đầu tiên để nhắm vào Mỹ trong Thế Chiến II.
Câu chuyện bắt đầu từ năm 1936, khi một phụ nữ Mỹ bắt được một chú gấu trúc con ở tỉnh Tứ Xuyên, tây nam Trung Hoa, và đưa nó về Mỹ. Bà được cho là đã bắt được sinh vật đáng yêu này quanh huyện Vấn Xuyên (tâm chấn của trận động đất thảm khốc Tứ Xuyên năm 2008).
Chú gấu trúc này sau đó được đặt tên là Su Lin, và nó trở nên nổi tiếng ở Mỹ đến mức phe Quốc Dân Đảng đã quyết định tận dụng sự hâm mộ này để thay đổi hình ảnh của Trung Cộng tại Mỹ.
Chính phủ Quốc Dân Đảng chính thức phát động ngoại giao gấu trúc vào năm 1941, với sự hỗ trợ của Tống Mỹ Linh, phu nhân của Tưởng Giới Thạch, lãnh đạo cao nhất của Quốc Dân Đảng. Năm đó, ngay trước khi Nhật Bản ném bom Trân Châu Cảng, bà đã tổ chức một buổi lễ tại Trùng Khánh, căn cứ địa của chồng mình, để tặng hai trong số những “kẻ ăn tre” mũm mĩm này cho người Mỹ.
Vào thời điểm đó, Yomiuri Shimbun, một tờ báo lớn của Nhật Bản, đã đặt tiêu đề châm biếm cho bài viết về món quà này: “Trung Hoa dùng ‘động vật quý hiếm’ để ‘lấy lòng’ Mỹ.”
Năm 1943, Tống Mỹ Linh, còn được gọi là Tưởng Phu Nhân, đến Mỹ, nơi bà có bài phát biểu trước Quốc Hội. Bà cuối cùng góp phần giành được thiện cảm của công chúng Mỹ trong bối cảnh cuộc chiến giữa Trung Hoa và Nhật Bản.
Năm 1949, bốn năm sau khi Thế Chiến II kết thúc, Đảng Cộng sản Trung Cộng thành lập “một Trung Cộng mới”, sau khi đánh bại Quốc Dân Đảng trong cuộc nội chiến.
Khi Kang Kang và Lan Lan được tặng cho Nhật Bản năm 1972, có thể xem thái độ này là sự tiếp nối thành công ngoại giao gấu trúc của chính phủ Quốc Dân Đảng đối với Mỹ…
Trung Cộng cũng sử dụng một hình thức “ngoại giao gấu trúc” khác hai tháng sau khi vùng đông bắc Nhật Bản bị tàn phá bởi trận động đất mạnh 9,0 độ richter, đi kèm đợt sóng thần mạnh với những con sóng cao tới 40 mét và thảm họa tan chảy lõi hạt nhân tại nhà máy ở tỉnh Fukushima.
Tháng 5/2011, Thủ Tướng TC Ôn Gia Bảo từng đến Nhật Bản tham dự hội nghị thượng đỉnh ba bên Nhật-Trung-Hàn. Sau chuyến thăm của ông tới vùng Đông Bắc bị thiên tai, chính quyền thành phố Sendai – thủ phủ của tỉnh Miyagi và là trung tâm đô thị của vùng Tohoku – bắt đầu tìm kiếm thỏa thuận thuê gấu trúc với Trung Cộng, với suy nghĩ rằng những chú gấu đầy lông này có thể là biểu tượng cho công cuộc tái thiết khổng lồ sắp bắt đầu.
Tuy nhiên, nỗ lực này đã gặp trở ngại vào tháng 9/2012, khi quan hệ song phương rạn nứt và các cuộc biểu tình chống Nhật lan rộng khắp Trung Cộng để phản đối việc Nhật Bản quốc hữu hóa quần đảo Senkaku ở tỉnh Okinawa. Nhóm các đảo nhỏ không người trên Biển Hoa Đông này chính là nguồn gốc căng thẳng kéo dài giữa hai nước. Trung Cộng gọi chúng là Quần đảo Điếu Ngư và tuyên bố chúng là một phần lãnh thổ của mình…
Trong bối cảnh địa chính trị này, những ‘đại sứ lông xù’ của Trung Cộng sẽ biến mất khỏi Nhật Bản vào tháng tới, một lần nữa cho thấy ngoại giao gấu trúc phản ánh tình trạng quan hệ hiện tại của Trung Cộng với một quốc gia khác như thế nào…”
*
Giống chó Border Collie thuộc loại thú cưng trong nhà, giống chó này xuất xứ từ vùng biên giới giữa Anh và Scotland. So với các giống chó khác, Border Collie được coi là đứng hạng nhất trong danh sách những giống chó thông minh. Chỉ số thông minh IQ cao, chỉ cần 5 lần lặp lại để hiểu lệnh mới, vì vậy rất dễ huấn luyện.
Ngày nay, chúng được ưa chuộng để nuôi làm bạn đồng hành trong gia đình, chúng dễ hòa đồng, hiếu động, rất giỏi trong các trò chơi, bắt bóng điêu luyện. Đặc điểm đặc trưng nổi bật nhất của giống chó này là sự nhanh nhẹn hoạt bát. Nó rất trung thành, ngoan ngoãn và nghe lời chủ.
Về màu sắc, chó Border Collie có hai màu pha lẫn nhau: vàng trắng, nâu trắng… nhưng hầu hết là đen trắng giống như gấu trúc.
Nếu thả chó Border Collie trắng chấm đen cùng với gấu trúc con trông giống nhau nhưng loài chó này có khắp nơi trong khi gấu trúc thuộc “động vật quý hiếm” nên có giá trị.
Câu chuyện bắt đầu khi một phụ nữ Mỹ bắt được một chú gấu trúc con ở tỉnh Tứ Xuyên, tây nam Trung Hoa năm 1936 và đưa nó về Mỹ đến nay tròn 90 năm đã gây sự hiếu kỳ, không ngờ sau đó gấu trúc là “sứ thần ngoại giao” của Trung Hoa Dân Quốc và Trung Cộng.
Theo Live Science, trái đất là ngôi nhà của khoảng 8 tỷ người và 130 tỷ động vật có vú khác, 428 tỷ con chim, 3,5 nghìn tỷ con cá và 10 tỷ tỷ côn trùng… Với động vật có vú như gấu trúc được “đẻ bọc điều” ở Hoa Lục.
Gấu bông (teddy bear), một trong những đồ chơi nhồi bông phổ biến trên thế giới. Câu chuyện bắt đầu vào năm 1902, khi Tổng Thống Mỹ Theodore (Teddy) Roosevelt đi săn ở Mississippi cùng với thống đốc tiểu bang. Ba ngày sau chuyến đi, các thợ săn đã phát hiện ra những con gấu nhưng không bắn được. Sau đó thợ săn tìm một con gấu đen già và trói nó vào một cái cây, họ gọi Roosevelt đến và tặng nó để bắn! Tổng Thống Roosevelt đã từ chối bắn con gấu! Ông gọi chiến thuật này là phi thể thao, bắn thú vật bị trói. Câu chuyện được thực hiện thành do Clifford Berryman minh họa xuất hiện, mô tả tổng thống từ chối bắn con gấu. Những bộ phim hoạt hình tương tự cũng ra đời sau đó và nó đã mang đến cho Morris Mitchom, chủ cửa hàng kẹo ở New York, đặt hai con gấu nhồi bông đặt ở cửa hàng. Với sự cho phép của tổng thống, Morris đặt tên cho những chú gấu là “Những chú gấu của Teddy” để tỏ lòng tôn kính cách đối xử nhân đạo của tổng thống đối với loài gấu đen. Đồ chơi gần như trở nên phổ biến ngay lập tức, cuối cùng dẫn đến việc sản xuất hàng loạt chú gấu bông mà tất cả chúng ta đều biết và yêu thích ngày nay.
Vài thập niên sau này, đồ chơi gấu trúc mới có, và trong thể thao, hình ảnh quả bóng tròn hai màu đen trắng như gấu trúc.
Vào sở thú, khu đặc biệt với gấu trúc, trông nó vừa ăn vừa leo cầu thang lên cây, chán phè, chẳng sinh động đùa nhảy như chó Border Collie! Gấu nào cũng là gấu, đừng gấu ó cho vui cửa vui nhà.
Lá cờ California có hình con gấu xám California (California grizzly bear) màu nâu sẫm đang bước đi mạnh mẽ trên nền cỏ xanh, dòng chữ “Cộng Hòa California” (Republic of California) tượng trưng cho sức mạnh và biểu tượng của tiểu bang. Nhưng trên chính trường thì tiểu bang này thường gây xôn xao “gấu ó”. Thiện Tai!
Little Saigon, January 2026
